Saksılı orkide (Phalaenopsis)

Saksılı orkide nedir?

Orkide, Orchidaceae (orkidegiller) ailesindendir ve bitki dünyasının en büyük ailelerinden biridir. Saksılı çiçek olarak en çok satılan tür Phalaenopsis cinsindendir ve halk arasında güvercin orkidesi ya da kelebek orkidesi olarak da anılır. Ticari bitkiler doğadan değil, laboratuvarda doku kültürü ve seralarda yetiştirilen melezlerdir.

Phalaenopsis; kalın, etli, geniş ve düz yapraklı, çiçek sapı yaprakların arasından çıkan ve çok sayıda iri, yassı çiçek taşıyan bir bitkidir. Beyaz, pembe, mor, sarı, benekli ve çizgili çeşitleri bulunur. Kökleri havada kalan ve gümüşi renkli bir doku taşıdığı için çoğunlukla şeffaf saksıda satılır.

Bitki, ağaç dallarında yaşayan (epifit) doğal yapısına uygun olarak toprakta değil, kabuk parçaları, yosun ya da benzeri havalı bir ortamda tutulur. Çiçek sapında açan çiçekler haftalarca, bazı çeşitlerde aylarca durabilir; ömür ortam koşullarına bağlıdır ve süre vaat edilmez.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Saksılı orkide nasıl yetiştirilir?

Ticari Phalaenopsis üretimi çok aşamalıdır. Bitkiler önce laboratuvarda doku kültürü ile çoğaltılır, küçük fide olarak serada büyütülür, ardından çiçeklenme için gerekli bir serin dönemden geçirilir. Bu serin dönem çiçek sapının oluşmasını tetikler ve gece sıcaklığındaki düşüşe dayanır. Üretim süresi bitkiden bitkiye değişir ama çoğunlukla bir yıldan uzun sürer.

Seralarda ışık, nem, sıcaklık ve havalandırma düzenli olarak denetlenir. Doğrudan güneş yaprak yakar; çok loş ortamda ise çiçek sapı çıkmaz. Sulama kabuk ortamının kuruyup yeniden ıslanmasına izin verir; sürekli suda bekleyen kök çürür.

Çiçek sapı tomurcuklandığında sapın destek çubuğuna bağlanması ve tomurcukların sapı eğmeden gelişmesi sağlanır. Satış için tomurcukların bir bölümü açılmış, bir bölümü açılmayı bekliyor olmalıdır; bu hem müşteriye çiçeği verir hem de uzun çiçek süresini sağlar.

Türkiye'de saksılı orkide hem yerli seralarda üretilir hem de ithal edilir; güncel miktarlar için TÜİK süs bitkileri tablolarına ve dış ticaret verilerine bakın.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli saksılı orkide nasıl seçilir?

Önce köke bakılır. Sağlıklı Phalaenopsis kökü sulandıktan sonra yeşil, kuruyunca gümüşi renklidir ve sert tutulur. Kahverengi, yumuşak ve içi boş kök çürümeye işaret eder. Şeffaf saksı bu kontrolü kolaylaştırır.

Yapraklar kalın, etli, düzgün ve parlak yeşil olmalıdır. Buruşuk, sarı ve yumuşak yaprak su stresi, çürüme ya da soğuk hasarı işaretidir. Yaprak koltuğunda su birikmesi ve kahverengi leke çürümeye yol açar.

Çiçek sapı sağlam, tomurcuklar dolgun ve düzgün dizilmiş olmalıdır. Açılan çiçeklerde leke, kıvrılma ve dökülme olmamalı; sapın alt kısmında tomurcuk dökülme izi bulunmamalıdır. Sap sayısı (bir ya da iki) ve çiçek sayısı ticari sınıfı belirler.

• Kökler sert; sulandığında yeşil, kuruyunca gümüşi; çürük kök yok.
• Yapraklar kalın, parlak yeşil ve düzgün; sarı ve buruşuk yaprak yok.
• Çiçek sapı sağlam; tomurcuklar dolgun, açılan çiçekler lekesiz.
• Yaprak koltuklarında su birikimi ve çürüme izi yok.
• Saksı, ortam ve etiket temiz; bitki adı ve çeşit rengi yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Saksılı orkide nasıl bakılır?

Phalaenopsis dolaylı, parlak ışık ister; doğrudan öğle güneşi yaprak yakar. Çoğu evde doğu ya da batı pencere kenarı uygundur. Oda sıcaklığında rahat eder; ancak kış aylarında soğuk cam yüzeyine temas eden yapraklar donabilir.

Sulama, kabuk ortamın kuruyup yeniden ıslanmasına dayanır. Kökler gümüşi renkteyken sulama zamanıdır, yeşilken beklenir. Saksı altında suyun birikmesi kök çürümesine neden olur. Sulama sırasında yaprak koltuğuna su kalmamasına dikkat edilir. Sulama sıklığı, mevsime ve ortama göre değişir.

Soğuk hasarı orkidede önemli bir sorundur: nakliye ve mağaza aşamasında düşük sıcaklıkta kalan bitkide tomurcuklar dökülür, yapraklarda su bastığı görünümünde lekeler çıkar. Bu nedenle bitki soğukta bırakılmamalı, yolculukta ısıya karşı korunmalıdır. Ayrıca olgun meyve gibi etilen kaynaklarından uzak tutulmalıdır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Saksılı orkide (Phalaenopsis) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Saksılı orkide gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Kesme orkide dalı ise 0603 pozisyonundadır ve ayrı bir rehbere konudur.

Orkidegiller ailesinin tamamı, nesli tehlike altındaki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine ilişkin sözleşme (CITES) listelerinde yer alır. Üretimle çoğaltılmış bazı melez orkide gruplarına bu sözleşmede kolaylıklar tanınmıştır; hangi bitkinin belge gerektirdiği, hangisinin kolaylıktan yararlandığı sözleşme ekleri ve ilgili ulusal makamca belirlenir. Bu rehber kesin bir muafiyet hükmü bildirmez; ihracat ve ithalattan önce yetkili kuruma sorulmalıdır.

Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Kabuk ortamıyla birlikte sevk edilen bitkide ortam malzemesinin de muayeneye tabi olduğu unutulmamalıdır. Orkide çeşitlerinin bir bölümü çeşit hakkı altındadır (5553 sayılı Tohumculuk Kanunu, Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340); çoğaltma çeşit sahibinin iznine bağlıdır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Saksılı orkide (Phalaenopsis) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Saksılı orkide saksı olarak satılır; saksı boyutu (çoğunlukla 12 cm gibi ölçülerle anılır), sap sayısı ve çiçek sayısı ilanda yazılır. Toptan sevkiyatta saksılar raflı arabalarda, yaprakları ezilmeyecek biçimde ve çiçek sapı desteklenerek taşınır. Çoğu kez her saksı bir şeffaf kılıfa alınır.

Alıcılar çiçekçiler, market ve bahçe merkezleri, otel ve ofis dekorasyon firmaları, hediyelik ürün satıcıları ve çiçek toptancılarıdır. Sevgililer günü, anneler günü ve yılbaşı çevresinde talep belirgin biçimde artar.

Soğuk zincir yerine sıcaklık koruma zinciri gerekir: orkide kesme çiçek gibi serin değil, ılık ortamda taşınır. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Saksı boyu, sap ve çiçek sayısı, renk, çeşit ve ambalaj fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular