Nergis soğanı
Nergis soğanı, erken ilkbaharda sarı ve beyaz çiçek veren bir bahçe ve kesme çiçeği bitkisinin dikim materyalidir. Çok yıllık olup yıllarca aynı yerde çoğalabilir. Bu rehber soğanın sınıflarını, dikim ve depolama koşullarını, belgeleri ve ticareti anlatır.
Nergis soğanı nedir?
Nergis soğanı, Narcissus cinsinden bitkilerin yer altı depo organıdır ve nergisgiller (Amaryllidaceae) ailesine bağlıdır. Soğan yuvarlak ya da hafif armut biçimli, kahverengi kâğıtsı kabuklu olur. Bir soğanın içinde bir ya da birden fazla büyüme noktası bulunabilir; bu yüzden iri soğan çift burunlu olabilir ve her burun ayrı çiçek verir.
Ticari nergis çeşitleri bahçe ve kesme çiçek için borazan biçimli, büyük taçlı, küçük taçlı, çift katmerli ve çok çiçekli (tazetta) gruplarına ayrılır. Çiçek rengi sarı, beyaz, krem, turuncu ve iki renkli olabilir. Tazetta grubu, Türkiye kıyılarında doğal alanlarda da görülen ve çok kokulu çiçekler veren bir tiptir.
Nergis, soğan bitkileri içinde bakımı en kolay ve en uzun ömürlü olanlardan biridir. Bir kez dikildiğinde yıllarca aynı yerde kalır, her yıl soğan çoğalarak kümeleşir. Soğan ve yeşil kısımları yenmez; öz suyu cildi tahriş edebilir.
| Bilimsel ad | Narcissus cinsi, melezleri ve tazetta grubu |
|---|---|
| Aile | Amaryllidaceae (nergisgiller) |
| Organ | Kabuklu soğan |
| Sınıflama | Soğan çevresi (cm) ve burun sayısı ile |
| Dikim zamanı | Sonbahar; çiçek kış sonu ve ilkbahar |
| Gümrük pozisyonu | 0601 (soğan ve yumrular) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Nergis soğanı nasıl üretilir ve dikilir?
Nergis soğanı tohumdan değil, yavru soğanlarla çoğaltılır. Soğanın yanında oluşan yavrular ayrılır, birkaç yıl yetiştirilir ve çiçek verecek boya geldiğinde satış sınıfına alınır. Çiçekten sonra yapraklar sararınca soğan sökülür ve temizlenir.
Söküm sonrası soğanlar çevre ölçüsüne göre sınıflanır ve çift burunlu soğanlar ayrı sayılır. Satışta çevre sınıfı kadar burun sayısı da fiyatı etkileyen kalite ölçüsüdür. İri soğan ve çok burun çok çiçek demektir.
Nergis soğanında bulaşıcı bir zararlı olan gövde ve soğan nematodu önemlidir. Bazı üreticiler söküm sonrası soğanı kontrollü sıcak su işlemine tabi tutar; bu işlem yalnız bilgili ve ekipmanlı üreticiler tarafından, doğru sıcaklık ve sürede uygulanır. Soğan sineği larvası da çürümeye yol açabilir.
Dikim sonbaharda, soğan boyunun iki üç katı derinliğe yapılır. Nergis iyi drene olan toprağı sever, ağır ve ıslak topraktan hoşlanmaz. Çiçek sonrası yapraklar sararana kadar kesilmez, çünkü soğan o sürede ertesi yıl için beslenir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli nergis soğanı nasıl seçilir?
Kaliteli nergis soğanı sert, ağır ve dolgundur. Parmakla sıkıldığında yumuşayan, boşluk hissi veren soğan bozulmuş sayılır. Kabuk sağlam, yaralanmamış ve küf lekesiz olmalıdır. Taban kısmı kuru, temiz ve sağlam olmalıdır.
Burun sayısı ve çevre sınıfı kalite ölçüsüdür. Çift burunlu iri soğan bir yılda iki çiçek sapı verir. Soğanın üzerinde yeşil filiz ya da kök çıkmışsa uzun süre bekletilmiştir, yeniden dinlenmeye almak zordur.
Soğan yüzeyinde yumuşak çürük, kahverengi leke, tabanda kemirilme ve küf, ayrıca soğan sineği larvası izi bulunmamalıdır. Partide boy düzgünlüğü ve çeşit saflığı beklenir.
- Soğan sert, ağır ve dolgun; yumuşama ve boşluk yok.
- Kabuk sağlam; yara ve küf lekesi yok.
- Taban kuru; çürük, kemirilme ve erken kök yok.
- Çevre sınıfı ve burun sayısı partide etikete uygun.
- Etikette çeşit adı, grup (borazan, tazetta gibi) ve çiçek rengi yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Nergis soğanı nasıl depolanır?
Nergis soğanı dikime kadar kuru, serin ve havadar bir ortamda tel kasa ya da ağ torbada saklanır. Üst üste yığılmaz ve plastik torbada bekletilmez. Sıcak, nemli ve havasız ortamda hızla çürür.
Soğan öz suyu cildi tahriş edebilir; çalışırken eldiven kullanılır. Sökülen soğan sıcak güneşe bırakılmaz. Yeni dikilecek soğan yeni toprağa, gübresiz ve iyi drene olan yere konur. Kedi, köpek ve diğer evcil hayvanlar soğanı yememelidir; nergis bitkisinin tüm kısımları yenmez.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Nergis soğanı için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Nergis soğanı gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâli ile vejetasyondaki soğan farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Nergiste gövde nematodu ve soğan sineği, alıcı ülkelerin sıkı denetlediği başlıklardır.
Dikim materyali olarak nergis soğanı ticareti 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) ve ilgili yönetmelikler çerçevesindedir. Çeşit adı ve parti belgesi izlenebilir olmalı; ıslahçı hakkı olan çeşitlerin çoğaltılıp satışı çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Doğal alanlardan toplanmış nergis soğanı satışı ayrıca kısıtlı olabilir; yetkili kuruma sorulmalıdır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Nergis soğanı alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Nergis soğanı adet ve kg ile satılır. Toptan satışta çevre sınıfına göre ve burun sayısı belirtilerek koli içinde, perakendede ağ torba ya da kutu içinde 5-25 adet paketlerle sunulur. İlanda grup, çeşit, renk, çiçeklenme zamanı, çevre sınıfı ve burun sayısı yazılır.
Alıcılar kesme çiçek üreticileri, saksılı çiçek üreticileri, peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri, çiçekçiler ve ev bahçıvanlarıdır. Satış yaz sonundan kasıma kadar sürer. Tazetta grubu sıcak iklimli bölgelerde daha erken çiçek açtığı için bu bölgelerde talep gören bir gruptur.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Nergis soğanı ne zaman dikilir?
Sonbaharda, çoğu bölgede eylül sonundan kasıma kadar dikilir. Nergis erken dikilirse kök yapar ve ilkbaharda erken çiçeklenir. Soğan boyunun iki üç katı derinliğe, sivri ucu yukarı gelecek şekilde konur.
Nergis çiçekten sonra yapraklar ne zaman kesilir?
Yapraklar sararıp kuruyana kadar bırakılır, çünkü soğan bu sürede ertesi yıl için beslenir. Erken kesilen yaprak soğanı zayıflatır ve gelecek yıl çiçek azalır.
Nergis soğanı neden çift burunlu olur?
İri soğanda iki büyüme noktası oluşabilir; her biri ayrı çiçek sapı verir. Bu soğanlar pazarda ayrı sınıf sayılır ve çoğu zaman daha yüksek sınıfta satılır.
Nergis soğanı nasıl saklanır?
Kuru, serin ve havadar ortamda tel kasa ya da ağ torbada saklanır; plastik torba küf yapar. Eldiven kullanılır, çünkü öz su cildi tahriş edebilir. Evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanır.
Nergis soğanı satmak için hangi belge gerekir?
Nergis soğanı satışında fatura, çeşit etiketi ve parti kaydı saklanır; sıcak su işlemi yapılmışsa tarihi de not edilir, çeşit hakkı olan soğanda çeşit sahibinin izni aranır. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Nergis soğanı hangi HS koduyla gönderilir?
Nergis soğanı 0601 pozisyonunda beyan edilir; çift burunlu soğan ayrı sınıf olsa da pozisyon aynıdır. Dinlenmedeki ve çiçeklenmiş soğanın altpozisyonunu müşavir doğrular.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Nergis soğanında hangi hastalıklar bitki sağlığı muayenesinde aranır?
Gövde ve soğan nematodu, soğan sineği larvası ve bakteriyel ve mantar çürüklükleri aranır. Hastalıklı parti sevk edilemez. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Nergis soğanı hangi aylarda satılır?
Yaz sonundan kasıma kadar satılır. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları