Lilyum soğanı
Lilyum soğanı, kabuksuz ve pul pul yapısıyla diğer çiçek soğanlarından ayrılır; çabuk kuruduğu için nemli ortamda taşınır. Kesme çiçek üretimi için soğutulmuş, bahçe için normal sınıflarda satılır. Bu rehber soğanın yapısını, sınıflarını, depolamasını, belgelerini ve ticaretini anlatır.
Lilyum soğanı nedir?
Lilyum soğanı, Lilium cinsinden bitkilerin yer altı depo organıdır ve zambakgiller (Liliaceae) ailesinde yer alır. Lale ve nergis soğanından farkı, kuru kâğıtsı bir kabuğu olmamasıdır. Soğan birbirine geçmiş etli, beyazımsı ya da sarımsı pullardan oluşur ve açıkta kaldığında çok çabuk kurur.
Ticarette lilyum soğanları gruplara ayrılır. Asya melezleri erken çiçeklenir ve kokusuzdur. Doğu (oryantal) melezleri geç çiçeklenir, iri ve çok kokulu çiçek verir. LA melezleri (Longiflorum × Asya) ve OT melezleri (Oryantal × Trompet) iri ve sağlam saplıdır. Her grup farklı çiçek zamanı ve iklim isteği taşır.
Kesme çiçek amaçlı soğanlar belirli sıcaklık işleminden geçirilmiş, donmuş ya da soğuk depoda bekletilmiş olarak teslim edilir ve yıl boyu planlı üretime olanak tanır. Bahçe amaçlı soğanlar ise normal çevre sınıfında ve sonbahar ya da ilkbahar dikimi için satılır.
| Bilimsel ad | Lilium cinsi ve melezleri |
|---|---|
| Aile | Liliaceae (zambakgiller) |
| Organ | Kabuksuz, pullu soğan |
| Sınıflama | Soğan çevresi (cm) ile; örneğin 12/14, 14/16 |
| Gruplar | Asya, Doğu (oryantal), LA, OT melezleri |
| Gümrük pozisyonu | 0601 (soğan ve yumrular) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Lilyum soğanı nasıl üretilir?
Lilyum soğanı pul çoğaltmasıyla ve yavru soğanla üretilir. Ana soğandan alınan pullar nemli ve ılık ortamda köklendirilir, pul tabanında yeni küçük soğancıklar oluşur. Bu soğancıklar birkaç yıl yetiştirilerek çiçek verebilecek boya getirilir. Üretim süresi uzun olduğundan lilyum soğanı pahalı bir dikim materyalidir.
Soğanlar sökümden sonra temizlenir, çevrelerine göre sınıflandırılır ve nemli turba içinde paketlenir. Kesme çiçek için ayrılmış soğanlar, çiçek tomurcuğunu uyandırmak amacıyla sıfırın altında ya da çok serin kontrollü depolarda tutulur. Soğutma süresi ve sıcaklığı çeşit grubuna göre değişir ve etikette belirtilmelidir.
Dikimde soğanın üstünde kendi boyunun yaklaşık iki üç katı toprak bulunur; çünkü lilyum kök sürgünleri soğan üstünden de kök atar. Toprak iyi drene olmalı ve ağır ıslak toprak olmamalıdır. Çiçek sapı dik ve sağlam büyür.
Sık görülen sorunlar mantar kaynaklı çürüklükler (Fusarium ve Botrytis), virüsler, yaprak biti ve soğan akarıdır. Virüslü bitkiler çiçekte çizgi ve şekil bozukluğuyla ayırt edilir ve ayıklanır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli lilyum soğanı nasıl seçilir?
Lilyum soğanında önce pulların sağlamlığına bakılır. Pullar sıkı, etli ve nemli görünmeli; kurumuş, buruşmuş, kararmış ya da yumuşamış pul bulunmamalıdır. Soğan elde sıkıldığında dolgun ve sert hissedilmelidir.
Taban kısmı temiz ve sağlam olmalıdır. Tabanda kahverengi çürük, küf ve kemirilme bulunmamalı, kökler varsa beyaz ve canlı olmalıdır. Kök kurumuş olan soğan kesme çiçek için riskli sayılır.
Sınıf (çevre cm), grup, çeşit adı, çiçek rengi ve soğutma durumu etikette yazılı olmalıdır. Kesme çiçek soğanında çevre büyüdükçe sapta tomurcuk sayısı artar; bu yüzden sınıfın doğruluğu fiyatı ve kullanılabilirliği belirler.
- Pullar sıkı, etli ve nemli; kuruma, kararma ve yumuşama yok.
- Taban temiz; çürük, küf ve kemirilme izi yok.
- Kökler varsa beyaz ve canlı.
- Çevre sınıfı partide eşit (12/14, 14/16 gibi).
- Etikette grup, çeşit adı, çiçek rengi ve soğutma durumu yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Lilyum soğanı nasıl taşınır ve depolanır?
Lilyum soğanı kuru havada saatler içinde su kaybeder ve kökleri kurur. Bu yüzden nemli turba, talaş ya da perlit içinde, delikli plastik torba ya da kasa içinde taşınır ve saklanır. Soğanların donmaması ve ısınmaması gerekir; sıcaklık düşük ve sabit tutulur.
Dikimden önce bekleme süresi uzarsa soğan filizlenir ve yaşlanır. Soğutulmuş soğan çözdürülürken ani sıcaklık değişimi yapılmaz; açık hava koşulunda yavaş yavaş ısıtılır. Lilyum bitkisi, yaprak ve çiçek kısımları kedilere zarar verebildiğinden evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde bırakılır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Lilyum soğanı için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Lilyum soğanı gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâli ile vejetasyondaki soğan farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Lilyum soğanında mantar çürüklükleri, virüsler ve soğan akarı alıcı ülkelerce yakından izlenir.
Lilyum çeşitlerinin önemli bölümü ıslahçı hakkıyla korunur. Soğan alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalı; pul ya da yavru soğanla çoğaltıp satmadan önce çeşit sahibinin izni öğrenilmelidir. Doğal lilyum türlerinin doğadan toplanması ayrıca kısıtlı olabilir; yetkili kuruma sorulmalıdır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Lilyum soğanı alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Lilyum soğanı adet olarak, çevre sınıfına göre koli içinde satılır; toptan kesme çiçek üreticisi çoğunlukla 12/14, 14/16 ve 16/18 gibi sınıfları alır. Perakendede bahçe sınıfında torba ya da kutu içinde tek soğan veya 3-5 soğan paketleri sunulur. İlanda grup, çeşit, renk, çevre sınıfı ve soğutma durumu yazılır.
Alıcılar kesme çiçek üreticileri, saksılı çiçek üreticileri, peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri ve ev bahçıvanlarıdır. Kesme üreticisi için yıl boyu planlı teslim; bahçe satışı için ise ilkbahar ve sonbahar dikim sezonları öne çıkar.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Lilyum soğanı neden nemli taşınır?
Lilyum soğanında kuru kâğıtsı kabuk yoktur, pullar açıkta kalır ve çabuk su kaybeder. Kurursa kökler ve pullar zarar görür, bitki zor tutar. Bu yüzden turba ya da talaş içinde saklanır.
Lilyum soğanı ne zaman dikilir?
Bahçede sonbahar ya da erken ilkbahar dikilir. Kesme çiçek üreticileri soğutulmuş soğanı yıl boyu planlı olarak seraya dikebilir. Dikimde soğanın üstünde boyunun iki üç katı toprak bulunur.
Asya melezi ile Doğu melezi lilyum arasındaki fark nedir?
Asya melezleri erken çiçek açar, kokusuz ve küçük sapludur. Doğu melezleri geç açar, iri ve çok kokulu çiçek verir. LA ve OT melezleri iri çiçekli ve sağlam saplı gruplardır.
Lilyum soğanı çevre sınıfı ne demek?
Soğanın en geniş yerinden ölçülen çevresinin santimetre karşılığıdır. 14/16 sınıfı çevresi 14 ile 16 cm arasında olan soğan demektir. Çevre büyüdükçe sapta tomurcuk sayısı artar.
Lilyum soğanı satmak için hangi belge gerekir?
Lilyum soğanı satışında fatura, çeşit etiketi, soğutma kaydı ve parti numarası saklanır; çeşit hakkı olan soğanda çeşit sahibinin izni aranır. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Lilyum soğanı hangi HS koduyla gönderilir?
Lilyum soğanı 0601 pozisyonundadır; nemli turbada ve soğuk zincirde sevk edilen kesme çiçek üreticisi partileri de aynı pozisyonda beyan edilir. Ulusal ek haneyi müşavir belirler.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Lilyum soğanında hangi hastalıklar muayenede aranır?
Mantar çürüklükleri, virüsler ve soğan akarı aranır. Hastalıklı parti sevk edilemez. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Lilyum soğanı hangi aylarda satılır?
Bahçe soğanı sonbahar ve ilkbahar sezonlarında, kesme üreticisine soğutulmuş soğan yıl boyu teslim edilir. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları