Çuha çiçeği (Primula)
Çuha çiçeği, kışın sonunda ve erken ilkbaharda ilk açan bahçe çiçeklerinden biridir; yaprak rozetinin üstünde yoğun çiçek öbekleri taşır. Serin ve nemli havayı sever, sıcakta çabuk biter. Bu rehber üretimi, kalite ölçülerini, bakımı ve belgeleri anlatır.
Çuha çiçeği nedir?
Çuha çiçeği, Primula cinsine verilen addır ve Primulaceae (çuhaçiçeğigiller) ailesine bağlıdır. Bahçe ve saksı için satılan başlıca tür Primula × polyantha melezleri ile Primula vulgaris kökenli akaulis tipleridir. Bitki, toprak yüzeyinde kırışık ve tüylü yapraklardan oluşan bir rozet yapar; çiçekler yaprak arasından çıkan kısa saplarda ya da doğrudan rozet içinde açar.
Çiçekler sarı, pembe, kırmızı, mor, mavi, turuncu ve beyaz renklerde olabilir; göz merkezi çoğu çeşitte sarıdır. Tek renkli, çift renkli ve katmerli tipleri ayrı sınıflardır. Bazı çeşitler hafif kokulu da olabilir.
Anadolu florasında birkaç doğal çuha çiçeği türü yetişir ve ormanlık, nemli yamaçlarda erken ilkbaharda çiçek açar. Bahçe ve saksı için satılan çuha çiçeği ıslah edilmiş serilerdir; doğadan toplanmış bitkiyle karıştırılmamalıdır.
| Bilimsel ad | Primula × polyantha, P. vulgaris ve melezleri |
|---|---|
| Aile | Primulaceae (çuhaçiçeğigiller) |
| Sezon | Kış sonu ve erken ilkbahar |
| Çoğaltma | Tohum |
| Gümrük pozisyonu | 0602 (canlı bitkiler) |
| Satış birimi | Adet (viyol ya da saksı) |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Çuha çiçeği nasıl üretilir?
Çuha çiçeği tohumla üretilir. Tohum küçüktür; çimlenme sıcaklığa ve ışığa duyarlıdır, çoğu çeşitte serin bir ortam gerekir. Yaz sonunda ekilen tohum sonbaharda fide olur, kış serasında yavaş büyüyerek şubat ve mart aylarında çiçek verir. Bu nedenle üretimde ekim ile satış arasında beş altı ay geçer.
Çuha çiçeği ışıklı ve serin seraları sever. Yüksek sıcaklıkta yapraklar uzar, çiçek sapı gevşer, çiçek rengi solar. Üreticiler ısıtmayı olabildiğince düşük tutar. Nemli ortamı severken, yaprak rozeti içinde su kalırsa çürüme başlar; bu yüzden sulama alttan ya da damlamayla yapılır.
Sık görülen sorunlar yaprak biti, kırmızı örümcek, salyangoz, kök çürümesi ve yaprak lekesidir. Bitki biti ve sineklerle bulaşan virüsler de rastlanan sorunlardır; hastalıklı bitkiler ayrılır.
Satış, çiçek tomurcuğu belli olunca başlar. Çiçekli saksılar küçük çaplı (9-12 cm) saksıda hazırlanır. Çiçeksiz viyol fide ise sonbahar ve kış sonu bahçe dikimleri için ayrıca satılır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli çuha çiçeği nasıl seçilir?
Kaliteli çuha çiçeği saksısında yaprak rozeti dolgun, koyu yeşil ve kırışık yapıyı korur. Yapraklar canlı olmalı, alt yapraklarda sararma bulunmamalıdır. Rozet içi kuru, merkez çürüksüz olmalıdır.
Çiçek evresi değerlendirmede ana ölçüdür. Rozet üzerinde çok sayıda çiçek ve tomurcuk dengeli dağılmalı, çiçekler sapında dik durmalı ve renk temiz olmalıdır. Hepsi açmış bitki kısa sürede biter; tomurcuk yoğunluğu yüksek bitki daha uzun süre dekor sağlar.
Saksı boyutu ile bitki çapı orantılı olmalıdır. Köklerin saksıdan taştığı ya da saksıda hiç kök tutmayan bitki kabul edilmez. Yaprak altında örümcek ağı, yapışkan bit kalıntısı ve salyangoz izi de kalite kusurudur.
- Yaprak rozeti dolgun ve koyu yeşil; sararma ve çürüme yok.
- Çok sayıda çiçek ve tomurcuk, dengeli dağılmış; renk temiz.
- Rozet merkezi kuru; çürük kokusu yok.
- Yaprak altında bit, ağ ve salyangoz izi yok.
- Etikette renk, çeşit ve açık hava dayanıklılığı yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Çuha çiçeği nasıl dikilir ve bakılır?
Çuha çiçeği serin ve yarı gölge yerde bakılır. Güneşi öğle saatlerinde fazla gören yerde çiçek çabuk solar. Toprak hafif nemli ve iyi drene olmalıdır; kuruması da, su içinde kalması da bitkiyi bozar. Sulama rozet merkezine su kaçmadan, kenardan yapılır.
Solan çiçekler ayıklanır. Sıcak başlayınca bitki çiçeği bırakır; bahçeye dikilmişse gölge bir yerde yazı geçirebilir ve ertesi bahar yeniden açabilir. Saksıda kalmış bitkide aynı verim sürmeyebilir. Bitkinin yaprağı ve çiçeği yenilmez; çocuk ve hayvanların ulaşabileceği yerde bırakılmaması önerilir.
Bahçeye dikilen çuha çiçeği ağaç altı gibi serin ve nemli köşelerde yıllarca kalabilir. Toprağa yaprak çürüğü ya da olgun kompost karıştırmak kök gelişimini destekler. Dikim aralığı yirmi santimetre bırakılırsa rozetler birbirini boğmaz. Üç dört yılda bir kümeler bölünüp yeniden dikilirse çiçeklenme canlı kalır; bölme işlemi çiçek sonrasında yapılır.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Çuha çiçeği (Primula) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Çuha çiçeği gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Çuha çiçeğinde yaprak lekesi mantarları, kök çürüklüğü ve bitki biti kaynaklı virüsler muayenede aranır.
Ticari çuha çiçeği serilerinin çoğu ıslahçı hakkı altındadır; tohum alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanır. Doğadan toplanmış çuha çiçeğinin satışı için ayrıca yetkili kurumun izin koşulları öğrenilmelidir.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Çuha çiçeği (Primula) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Çuha çiçeği çiçekli saksı olarak ve viyol fide olarak satılır. Saksı çapı, çiçek rengi ve çiçek evresi ilanda belirtilir. Toptan sevkiyatta saksılar sıkışmadan, serin bir araçta taşınır; sıcakta bekletilen bitki çabuk yorulur.
Alıcılar çiçekçiler, market ve bahçe merkezleri, belediyeler, otel ve kafe giriş dekorasyonu yapanlar ile ev bahçıvanlarıdır. Satış şubattan nisana kadar, bazı bölgelerde sonbaharda yapılır. Talep kadınlar günü ve anneler günü öncesinde zirve yapar.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Çuha çiçeği nasıl sulanır?
Rozet merkezine su kaçmadan, saksı kenarından sulanır. Toprak nemli kalmalı ama su beklememelidir. Tabaktaki fazla su boşaltılır.
Çuha çiçeği neden çabuk soluyor?
Sıcak ve kuru ortam çiçek ömrünü kısaltır. Serin, yarı gölge bir yere alınır, solan çiçekler ayıklanır, toprak nemli tutulur.
Çuha çiçeği bahçede dışarıda kalır mı?
Çoğu çeşit hafif donu taşır. Sert donda yapraklar zarar görebilir, baharda toparlanabilir. Soğuk bölgelerde şiddetli dondan önce üzeri örtülür.
Çuha çiçeği hangi aylarda bulunur?
Şubat başından nisana kadar yoğun bulunur; bazı bölgelerde sonbaharda da satışa çıkar. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Çuha çiçeği satmak için hangi belge gerekir?
Çuha çiçeği satan üretici çiftçi kaydı ve faturayla çalışır, tohum etiketini saklar; doğadan toplanmış bitkinin satışı için izin gerekebilir. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Çuha çiçeği hangi HS koduyla gönderilir?
Çuha çiçeği çiçekli saksı ve viyol fide olarak 0602 pozisyonuna girer; doğadan sökülmüş bitki varsa ek koşul çıkabileceğinden altpozisyonu müşavirle birlikte netleştirin.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Çeşit hakkı olan çuha çiçeği tohumunu çoğaltabilir miyim?
Çeşit hakkı varsa çoğaltma çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Tohum alımında etiket, parti numarası ve fatura saklanır.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)