Begonya

Begonya nedir?

Begonya, Begonia cinsinden bitkilere verilen addır ve Begoniaceae ailesine bağlıdır. Cinsin binden fazla türü ve çok sayıda melezi vardır. Ticarette üç tip öne çıkar. Sürekli çiçekli begonya (Begonia semperflorens grubu) küçük, gözyaşı biçimli yapraklı ve sürekli çiçek veren mevsimlik bahçe bitkisidir. Yumrulu begonya (Begonia x tuberhybrida) iri, gül biçiminde çiçekler verir ve yumrusu kışı geçirir. Elatior begonya ise ev içi çiçekli saksı olarak satılan, daha iri yapraklı tiptir.

Begonya yaprakları çoğunlukla asimetriktir: yaprağın iki yarısı birbirinin eşi değildir. Renkleri yeşil, bronz, kırmızımsı ve benekli olabilir; bazı tiplerde yaprak çiçekten daha gösterişlidir. Çiçekler kırmızı, pembe, beyaz, turuncu ve sarı tonlarda, tek ya da katlı olur.

Begonya çiçek pazarında hem çiçekli saksı bitkisi hem de mevsimlik çiçek fidesi olarak yer alır. Yumrusu ayrı bir ürün olarak yumru rehberinde ele alınır. Çiçeksiz yapraklı begonyalar ise iç mekân bitkisi olarak fide-fidan pazarındadır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Begonya nasıl üretilir?

Sürekli çiçekli begonya çok küçük tohumdan ekilir; tohum toz gibi inceliktedir ve toprağın üstüne serpilerek, üzeri örtülmeden kapsülle çimlendirilir. Çimlenme ve ilk büyüme yavaştır, bu yüzden fide üretimi çoğunlukla ocak-şubat gibi erken dönemde başlar. Fideler repikajla viyole, sonra saksıya alınır.

Yumrulu ve elatior begonya ise çelik ya da yumru ile çoğaltılır. Yumrular sonbaharda çıkarılır, kuru ve serin yerde dinlendirilir, ilkbaharda yeniden uyandırılır. Elatior begonya serada kısa gün koşullarında çiçeklendirilir; yaprak ve sap çelikleri de ticari çoğaltmada kullanılır.

Begonya yarı gölgeyi ve nemli ama su tutmayan toprağı sever. Doğrudan sert öğle güneşinde yapraklar yanar. Aşırı sulama kök ve gövde çürümesi ile külleme gibi mantar hastalıklarına yol açar. Yaprak ıslatılmadan, bitkinin dibinden sulanır.

Fide satışı ilkbahar son donlar geçtikten sonra yoğunlaşır; çiçekli saksı ise yaz boyu bulunur. Güncel üretim alanı ve miktarı için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli begonya nasıl seçilir?

Begonyada ilk bakılan şey yaprakların durumudur. Yapraklar parlak, düzgün ve canlı renkte olmalı; kenarlarda kuruma, yaprak üstünde beyaz toz görünümü (külleme) ve kahverengi lekeler olmamalıdır. Yumuşak, su dolu ve saydam görünümlü gövde çürümeye işarettir.

Fide aşamasında bitki kısa, dolgun ve dallı; çiçek tomurcukları çok olmalıdır. Uzamış ve seyrek yapraklı fide loş ortamda büyütülmüştür. Çiçekli saksı bitkisinde kümelerin bir kısmı açılmış, bir kısmı tomurcuk olmalı; solmuş çiçekler ayıklanmış olmalıdır.

Begonya dallarında, yaprak altında ve çiçek tomurcuğunda yaprak biti, beyaz sinek ve unlu bit kontrol edilmelidir. Yumrulu begonyada yumru sert ve yeşil gözlü, elatiorda yaprak sapı sert ve dik olmalıdır.

• Yapraklar parlak ve düzgün; leke, külleme ve kuruma yok.
• Gövde dolgun, sert ve dik; yumuşama ve çürüme izi yok.
• Çiçek ve tomurcuk sayısı yüksek; solmuş çiçekler ayıklanmış.
• Yaprak biti, beyaz sinek ve unlu bit yok.
• Saksı, viyol ve etiket temiz; tip ve renk yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Begonya nasıl bakılır?

Begonya dolaylı ışıklı, yarı gölgeli yerde en iyi gelişir. Doğrudan öğle güneşi yaprak ve çiçeklerde yanığa yol açar. Aşırı soğukta ve donda bitki kaybedilir; bu yüzden fideler ilkbahar donları geçtikten sonra dışarıya alınır.

Sulama toprak üstü kuruduğunda yapılır, saksıda su bekletilmez. Yaprak ve çiçeklerin ıslatılması küf ve külleme riskini artırır; sulama bitkinin dibinden yapılır. Solmuş çiçekler ve sararmış yapraklar ayıklanır.

Yumrulu begonyada sonbaharda yapraklar kuruduktan sonra yumru çıkarılır, kuru ve serin bir yerde dinlendirilir; ilkbaharda yeniden dikilir. Sürekli çiçekli begonya ise çoğunlukla tek sezonluk kabul edilir ve kışlatılmaz.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Begonya için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Saksılı begonya ve begonya fidesi gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir; begonya yumrusu ise 0601 pozisyonuna girer. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır.

Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Begonyada külleme, yaprak biti, beyaz sinek ve çürük muayenede aranan başlıca sorunlardır; toprak ve yumru da muayene edilir.

Begonya çeşitlerinin önemli bir bölümü çeşit hakkı altındadır. Tohum, çelik ve yumru alımında çeşit sahibinin izni ve tedarikçi belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) çerçevesinde sorulur; izinsiz çoğaltma hak ihlali sayılabilir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Begonya alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Begonya fide olarak viyol, tepsi ya da küçük saksıyla; çiçekli bitki olarak saksıyla satılır. İlanda tip, renk, saksı boyu ve çiçek durumu yazılmalıdır. Balkon sandığı için hazır dikilmiş seti de bulunur. Yumrulu begonya yumrusu ayrı bir ürün olarak satılır.

Alıcılar çiçekçiler, bahçe merkezleri, market zincirleri, belediyeler, peyzaj şirketleri, otel ve restoran dekorasyon firmaları ile çiçek toptancılarıdır. Talep ilkbahar sonu ve yaz başında yoğunlaşır.

Soğuk ve don sevkiyatta ana riskler arasındadır; ayrıca nemli ve kapalı ortamda bitki küflenir. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Tip, saksı boyu, çiçek durumu, renk ve ambalaj fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular