Süt Buzağısı

Süt buzağısı kimdir, kim alır?

Süt sığırcılığında inek süt verebilmek için her yıl buzağılar. Doğan her buzağı işletmenin aradığı hayvan değildir: dişi buzağılar çoğunlukla sürüyü yenilemek için işletmede kalır ya da damızlık olarak satılır, erkek buzağılar ise genellikle besiye gider. Süt buzağısı ilanı bu yüzden iki ayrı alıcıya hitap eder: besici ve damızlık yetiştiren.

Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi ders notu buzağıları yetiştirme amacına göre ikiye ayırır: besi yönlü buzağılar ve damızlık yönlü buzağılar. Aynı notta sütten kesme yaşı da amaca göre değişir. Yani alıcı hangi amaçla alıyorsa satıcıya buzağının o amaca göre nasıl beslendiğini sormalıdır.

Bu rehber yalnız canlı hayvanın alım satımını, kayıt ve nakil kurallarını anlatır. Hastalık, aşı ve ilaç konusunda bu sayfa ad ya da miktar vermez; her karar için veteriner hekime danışın. Büyümüş besi hayvanı için besi sığırı rehberine, damızlık düve ve inek için damızlık sığır rehberine bakın.

Kaynak: Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf

İlk haftalar: ağız sütü, süt miktarı ve sütten kesme

Erciyes Üniversitesi ders notuna göre yeni doğan buzağı ilk 30 dakika ile 4 saat arasında, en geç bu sürede ilk ağız sütünü (kolostrum) almalıdır; ağız sütünden önce başka yem verilmez. Notta en etkin alınma şeklinin buzağının anneyi emmesi olduğu, kova ya da biberonla da verilebileceği yazılır. Kendi hayvanınızın ağız sütü programını sorumlu veteriner hekimle planlayın.

Aynı not buzağının günlük süt ihtiyacını canlı ağırlığın yüzdesi olarak verir: birinci hafta yüzde 8, ikinci hafta yüzde 9, üçüncü hafta yüzde 10, dördüncü hafta yüzde 8, beşinci hafta yüzde 6 ve altıncı hafta yüzde 5. Süt iki öğün halinde verilir; ikinci haftadan sonra süt yerine süt ikame yemi kullanılabilir. Ders notu bir eğitim metnidir; kendi işletmenizin programı için veteriner hekiminize ve yem üreticisinin talimatına uyun.

Buzağılar elverdiğince kaliteli kaba yeme ve buzağı başlangıç yemine alıştırılır. Ders notu sütten kesmeyi amaca göre ayırır: besi yönlü buzağılar için 8. hafta, damızlık yönlü buzağılar için 12. ile 16. hafta. Sütten kesmeden önce buzağının yeterli başlangıç yemi tüketmesi gerekir. Yani satıcının "süt kesildi" demesi yetmez; buzağının yem yiyip yemediğini görmek ve yaşını teyit etmek gerekir.

Barınak için not şu ölçüleri verir: temiz ve kuru altlık, kalabalık olmayan bölme ve buzağı başına en az 2,2 metrekare yer. Aynı not yetiştiricilikte buzağıların yüzde 20'sinin hastalık ya da bakım ve besleme hataları nedeniyle erişkin yaşa gelmeden öldüğünü, doğru besleme ve uygun bakımda bu oranın yüzde 3 ile 5'e indiğini yazar. Bu oranlar tek bir ders notundandır; satın alırken ilk haftaların nasıl geçtiğini satıcıya sorun.

Kaynak: Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf

Kulak küpesi, pasaport ve kayıt

5996 sayılı Kanun hayvan sahiplerini Bakanlığın istediği hayvanları tanımlatmakla, hayvan ve işletme kayıtlarını yaptırmakla yükümlü kılar; işletmeye giren, çıkan, doğan, ölen ya da kesilen hayvanlar Bakanlığa bildirilir (md. 7). Küpe gibi tanımlama araçlarının bedelini hayvan sahibi öder.

Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği'nin Resmî Gazete'de yayımlanan ilk metninde (2 Aralık 2011, sayı 28130) buzağı doğumdan itibaren 20 gün içinde ya da doğduğu işletmeden çıkacaksa çıkmadan önce tanımlanır (md. 14). Her iki kulağa aynı numaralı küpe takılır. Küpe sökülüp değiştirilemez (md. 20); küpe kaybolursa 30 gün içinde bildirilir ve aynı numaralı küpe verilir (md. 21). Plastik küpede Bakanlık logosu, "TR" ülke kodu, il trafik kodu ve numara bulunur.

Bu süreler 2011 metnindendir. Yalnız arama özetinden, 2014 değişikliğiyle tanımlama süresinin üç aya çıktığı okunmuştur; değişikliğin metni açılmadı ve adresi yazılmadı. Bu yüzden güncel süreyi il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden ve mevzuat.gov.tr'den teyit edin. Süre geçmiş, küpesiz buzağıyı satın almayın.

Pasaport hayvanla birlikte dolaşır. Doğum bildirimden sonra pasaport 14 gün içinde düzenlenir (md. 23); hayvan el değiştirdiğinde alıcı ve satıcı pasaportun kendi bölümlerini imzalar ve bildirim süresi içinde müdürlüğe haber verir. Pasaport kaybolursa 7 gün içinde bildirilir (md. 54). Doğum, ölüm, zorunlu kesim ve hareketlerin bildirimi için yönetmelikte 7 günlük süre yer alır (md. 70). Kayıtlar en az üç yıl saklanır.

Satıcıdan alacağınız belgeler: pasaport (bölümleri imzalanmış), küpe numarasının pasaporttakiyle uyuşması ve TÜRKVET kaydı. Küpe numarasını Bakanlığın sorgulama uygulamalarından da sorgulayabilirsiniz; bu özellik kaynaklarımızda okunmadı, yalnız haber ve duyuru sayfalarında geçti.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; md. 11, 14, 15, 21, 23, 54, 70; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm

Nakil: il içi, iller arası ve yolculuk süresi

Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Yönetmeliği'nin ilk metnine göre sığır nakillerinde ilçe içinde hayvan pasaportu hayvanlarla birlikte bulunur; il ya da ilçeler arası sevklerde işletmenin bağlı olduğu il ya da ilçe müdürlüğü pasaportları kontrol ederek veteriner sağlık raporu düzenler (md. 8). Çiftleşmemiş ve kayıt altına alınmamış sığırın sevkine izin verilmez.

Veteriner sağlık raporu il ya da ilçeden başka il ya da ilçeye yapılan sevklerde zorunludur (md. 7). İlk metinde rapor geçerlilik süresi yaya sevkler dışında en fazla beş gündür. Yalnız haber sayfalarında bu sürenin üç güne indirildiği ve belgelerin elektronik düzenlenebildiği okunmuştur; metin açılmadı. Sevk gününü rapor süresine göre planlayın ve güncel süreyi müdürlükten sorun.

Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği 8 saati aşan yolculuğu uzun yolculuk sayar (md. 4). Emen buzağı, kuzu, oğlak ve tay gibi sütle beslenen yavrular için karayolu yolculuğunda 9 saatten sonra en az 1 saat dinlenme, sonra en fazla 9 saat daha yolculuk öngörülür (md. 46). Genel olarak sığır ve küçükbaşta bu süre 14 saat ile 1 saat dinlenme, sonra 14 saattir. Yolculuk sonunda hayvanlar indirilir, yemlenir, sulanır ve en az 24 saat dinlendirilir. Yönetmelik yolculuğa uygun olmayan hayvanın taşınmasını yasaklar (md. 33); çok genç ve zayıf buzağıyı uzun yola çıkarmayın.

Nakliyeciler il müdürlüğünden yetki belgesi almak zorundadır; sığır taşıyan sürücü ve bakıcı yeterlilik belgesi taşır. Uzun yolculuk ve güzergâh izleme (GPS) hükümlerinin geçiş süreleri defalarca ertelenmiştir; yalnız arama özetinden okunan güncel tarih doğrulanmadı. Güncel metni mevzuat.gov.tr'den kontrol edin.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; md. 7, 8; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; md. 2, 6, 33, 46; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm

Hayvan pazarı ve satış yerleri

5996 sayılı Kanun büyükbaş ve küçükbaş hayvan alım satımının ruhsatlı hayvan pazarı, borsa ya da izinli panayırda yapılmasını ister; doğrudan işletmeden satış bu kuralın dışındadır (md. 8). Süt buzağısı çoğu zaman doğrudan çiftlikten ya da toplayıcı eliyle satıldığı için işletmeden satışın belgeleri önemlidir.

Hayvan Satış Yerleri Yönetmeliği'ne göre pazarın sorumlu yöneticisi olan veteriner hekim, hayvanların nakil belgesi, pasaport ve veteriner sağlık raporu gibi Bakanlıkça belirlenen belgelerle kabul edilmesinden işveren ile birlikte sorumludur (md. 9). Pazar gelen ve satılan hayvanların kaydını tutar. Resmî veteriner hekimler satış yerlerini yılda en az dört kez denetler (md. 12).

Sığır yönetmeliği satış yeri görevlilerinin küpe, pasaport ve veri tabanı kayıtlarını kontrol etmesini, küpesiz ya da geçerli pasaportsuz hayvanı almamasını ister (md. 11). Küpesiz hayvan pazara gelirse işlem yapılır. Yani küpesiz buzağıyı pazara götürmek hem satışı engeller hem de ceza doğurabilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırılma ve Denetlenme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; md. 2, 9, 12; yalnız hukuk portalı kopyası okundu) · https://alomaliye.com/2011/12/24/hayvan-satis-yerlerinin-ruhsatlandirilma-ve-denetlenme-usul-ve-esaslari-hakkinda-yonetmelik/ · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; md. 11, 14, 15, 21, 23, 54, 70; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm

Buzağı desteği ve kayıt ilişkisi

Hayvancılık desteklemeleri her yıl tebliğle belirlenir ve buzağı desteği kayıt sistemine dayanır. 4 Kasım 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2025/30 sayılı değişiklik tebliğinin okuduğumuz kopyasında şunlar vardır: aile işletmesi desteği alan toplam buzağı ya da malak sayısı 10 başı geçemez; hastalıktan ari olarak TÜRKVET kayıtlarında görünen ve il müdürlüğünce onaylanan işletmelerde doğan dişi buzağılara ve AB onaylı süt çiftliği sertifikası olan işletmelerdeki dişi buzağılara ilave destek öngörülür.

Esas tebliğin (2024/23) buzağıya ilişkin şartlarını (yaş, aşı kaydı vb.) açıp okumadık; tutar ve şartlar için güncel tebliğe ve il müdürlüğüne bakın. Buradan alıcı için çıkan ders: destek kayıt üzerinden yürüdüğü için küpe, pasaport ve doğum kaydı eksik buzağı alırsanız destek ve satış hakkınızı da etkileyebilir. Satıcıdan buzağının destek başvurusunda kullanılıp kullanılmadığını yazılı sorun.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Hayvancılık Desteklemeleri Uygulama Tebliği (Tebliğ No: 2024/23)'nde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (No: 2025/30; RG 4 Kasım 2025/33067; yalnız hukuk portalı kopyası okundu, esas tebliğ metni okunmadı) · https://www.alomaliye.com/2025/11/04/hayvancilik-desteklemeleri-uygulama-tebligi-no-2025-30/

Alım-satım: ilan, kontrol listesi ve teslim

İlanda şunlar yazılmalıdır: ırk ve cinsiyet, doğum tarihi, küpe numaraları, ağız sütü ve ilk haftaların bakımı hakkında satıcı beyanı, sütten kesilip kesilmediği, besiye mi damızlığa mı uygun olduğu, teslim şekli ve teslim yeri. Fiyat satıcıda belirlenir; fiyatı etkileyen etkenler ırk, cinsiyet, yaş, canlı ağırlık, kayıt ve belgelerin tamlığı, mevsim ve nakliye mesafesidir. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Alıcı olarak teslimde şuna bakın: iki kulakta küpe ve numaranın pasaportla uyuşması, pasaportun bölümlerinin imzalanması, sağlık raporu (iller arası sevkte), buzağının canlı, hareketli ve temiz olması, göbek bölgesi ve gözlerin durumu, sütten kesildiyse yem tüketimi. Şüphe varsa teslim almadan önce veteriner hekime gösterin.

Küçük ve yeni doğmuş buzağıyı uzun yola çıkarmaktan kaçının, havanın çok sıcak ya da soğuk olduğu günlerde nakliyeyi satıcıyla yazılı kararlaştırın. Besi amacıyla alıyorsanız besi sığırı rehberini, damızlık amacıyla alıyorsanız damızlık sığır rehberini de okuyun.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; md. 11, 14, 15, 21, 23, 54, 70; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; md. 7, 8; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf

Sık sorulan sorular