Sağmal İnek ve Gebe Düve

Sağmal inek buzağılamış ve süt veren, gebe düve ise ilk buzağısını bekleyen dişi sığırdır. Bu rehber süt amaçlı sığır alırken pasaport ve küpe kontrolünü, laktasyon ve gebelik kayıtlarını, nakil ve satış yeri kurallarını anlatır.

Sağmal inek, gebe düve ve sağmal olmayan inek

Sütçü işletme için üç ayrı hayvan satılır. Sağmal inek en az bir kez buzağılamış ve o anda süt veren hayvandır. Gebe düve henüz hiç buzağılamamış, ama tohumlanmış ve gebelik taşıyan genç dişidir. Kuru inek ise gebeliğinin son haftalarında sütü kesilmiş hayvandır. İlanda bu üç durumdan hangisi olduğu açık yazılmazsa alıcı yanlış hayvan bekler.

Dişi sığırın ilk buzağılama yaşı, sütçü işletmenin en önemli hesabıdır. Ankara Üniversitesi ders notu süt sığırcılığı için ilk tohumlamayı yaklaşık 15 ayda, ilk buzağılamayı yaklaşık 24 ayda hedefler. Gebelik süresi için 282 gün, bir sağım dönemi için 305 gün hedef değeri verilir. Bunlar bir ders notunun hedefleridir; sizin ırkınız, bölgeniz ve ahırınız için gerçek değerler farklı çıkabilir.

Bu rehber canlı hayvan ticaretini anlatır. Bayram kurbanlığı olarak satılan dişi sığır kurban pazarındadır; besiye gidecek genç hayvan için besi sığırı rehberine, doğumdan hemen sonraki yavru için süt buzağısı rehberine bakın. Sağlıkla ilgili her karar için veteriner hekime danışın; bu sayfada ilaç ya da aşı adı verilmez.

Kaynak: Ankara Üniversitesi · Süt sığırcılığında döl ve süt verim hedefleri (açık ders notu: ilk tohumlama 15 ay, ilk buzağılama 24 ay, laktasyon 305 gün, gebelik 282 gün hedefi) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=161729 · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm

Alırken hangi kayıtları istemelisiniz?

Sağmal inek alırken hayvanın süt değerinden önce kayıt geçmişine bakılır. Pasaport doğum tarihini, ana ve baba bilgisini, cinsiyeti ve ırkı gösterir. Doğum tarihinden yaşı hesaplayın: ilanda söylenen yaş ile pasaport tutmuyorsa satış durur.

Satıcıdan son buzağılama tarihini, kaçıncı buzağısı olduğunu ve en son tohumlama ya da gebelik muayenesi tarihini yazılı isteyin. Gebe düvede tohumlama tarihi, tahmini doğum ayı ve kullanılan tohumun kaynağı hem hayvanın değerini hem de ilk buzağının cinsini belirler. Yapay tohumlamada kullanılan payetin üreticisini gösteren belge varsa alın.

Süt miktarı için satıcının beyanı yeterli değildir. Tartı, sağım kayıtları, mümkünse süt toplama merkezine ya da süt sanayisine kesilen faturalar bir sürecin belgesidir. Bir iki günlük sağım denemesi ilk fikri verir ama dönemin tamamını göstermez; hayvanı yeni ahırına alıştırma süresi sütü geçici olarak düşürebilir.

Meme yapısı, ayak ve tırnak durumu, vücut kondisyonu ve hayvanın sağım sırasında sakin olması fiyatı etkiler. Bu muayene satıcının değil, sizin güvendiğiniz veteriner hekimin gözüyle yapılsın. Hastalık taraması ve test sonuçlarını satıcı belgeliyorsa tarihi ve kurumu not edin.

Sağmal inek ve gebe düvede istenecek belgeler
Hayvan pasaportu	Küpe numarası ve doğum tarihi pasaportla birebir uyuşmalı
İşletme kaydı	Satıcının işletme tescil numarası ve hayvanın o işletmede kayıtlı olması
Buzağılama bilgisi	Son buzağılama tarihi, buzağı sayısı
Gebelik bilgisi	Tohumlama tarihi, gebelik muayenesi, tahmini doğum ayı
Veteriner sağlık raporu	İl ya da ilçe dışına sevkte zorunlu
Nakil belgesi	Pasaportla birlikte, sevk türüne göre

Küpe, pasaport ve alım satım bildirimi

5996 sayılı Kanun hayvan sahibini Bakanlığın istediği hayvanları tanımlatmakla ve kayıt yaptırmakla yükümlü kılar. Sığır yönetmeliğinin ilk metninde buzağı doğumdan itibaren 20 gün içinde tanımlanır, her iki kulağa aynı numaralı küpe takılır ve pasaport düzenlenir. Sonraki değişikliklerde süre uzatıldığı okunmuştur; güncel süreyi il ya da ilçe müdürlüğünden teyit edin.

Sağmal inek aldığınız anda hayvan sizin işletmenize geçmelidir. Alıcı ve satıcı pasaportun kendi bölümlerini imzalar, bildirim süresi içinde müdürlüğe haber verilir. Satıcının pasaportu kaybolmuşsa yönetmelikte kayıp bildirimi için kısa bir süre vardır; kopya pasaportla hayvan almayın, önce yeni pasaportun çıkmasını bekleyin.

Kulakta küpe yoksa ya da numara pasaporttakiyle uyuşmuyorsa hayvan başka birine ait olabilir. Küpeyi sökmek ve değiştirmek yasaktır. Sütçü işletmelerde küpe numarası destek ödemelerinin de dayanağıdır; kaydı eksik bir hayvanı sürüye katmak sizin destek kaydınızı da bozabilir.

Gebe düvenin karnındaki buzağı doğduğunda ayrı bir kayıt açılır. Yeni doğan buzağıyı da süresi içinde tanımlatın; bu yükümlülük yeni sahibe geçmiştir.

Nakil: gebe ve sağmal hayvan yolculuğu

Sığır nakillerinde ilçe içinde pasaport hayvanla birlikte bulunur; il ya da ilçeler arası sevkte işletmenin bağlı olduğu müdürlük pasaportu kontrol edip veteriner sağlık raporu düzenler. Rapor ilk metinde yaya sevkler dışında en fazla beş gün geçerlidir; haberlerde sürenin kısaldığı yazılmıştır, müdürlükten teyit edin.

Nakil refahı yönetmeliği 8 saati aşan yolculuğu uzun yolculuk sayar ve hayvanın yolculuğa uygun olmasını şart koşar. Gebeliğin ileri döneminde olan hayvan bu bakımdan özel dikkat ister: doğuma çok yakın bir ineği uzun yola çıkarmak hem hayvana hem yeni doğacak buzağıya zarar verebilir ve yönetmeliğe aykırı sayılabilir. Doğum tarihine yakın hayvanı taşıyacaksanız önce veteriner hekime yazdırın.

Sağmal inek sağımsız kalırsa rahatsız olur. Yolculuktan önce sağım zamanını planlayın, aracın tabanı kaymaz olsun, hayvanlar çok sıkışmasın. Varışta hayvanlar indirilir, yemlenir, sulanır ve dinlendirilir; yeni ahırdaki ilk gün sakin geçsin.

Ticari taşımada nakliyeci yetki belgesi, onaylı araç ve belgeli sürücü gerekir. Kendi aracıyla komşusuna iki inek taşıyan satıcı ile 20 hayvanlık kamyonla gelen toplayıcının yükümlülükleri farklıdır; ilanda bunu açıkça sorun.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm

Hayvan pazarı ve işletmeden satış

5996 sayılı Kanun büyükbaş alım satımının ruhsatlı pazar, borsa ya da izinli panayırda yapılmasını ister; doğrudan işletmeden satış dışarıda kalır. Sağmal inek çoğu zaman çiftlikten çiftliğe, tanıdık bir aracı eliyle el değiştirir. Bu durumda pazar yöneticisinin belge kontrolü yoktur; kontrol sizindir.

Hayvan satış yerleri yönetmeliği pazarda sorumlu veteriner hekim bulunmasını, gelen hayvanın belgelerinin kontrolünü ve kayıt tutulmasını ister. Küpesiz ya da pasaportsuz hayvan pazara alınmaz. Süt hayvanı pazara getirilmişse sağım zamanı, bekleme süresi ve gölge gibi refah koşulları da önemlidir.

İşletmeden alırken ahırı görün: hayvanın yaşadığı koşullar, yemleme düzeni ve sağım sistemi alışacağı ortama uyup uymayacağını gösterir. Aldığınız yeni hayvanı mevcut sürüye hemen katmayın, ayrı bölmede gözlemleyin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010/27610; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırma ve Denetleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; 19 Temmuz 2020/31190 değişikliği ile hayvan toplama ve satış merkezleri kapsama girdi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Evcil Hayvan Genetik Kaynaklarının Tesciline İlişkin Yönetmelik (RG 22 Aralık 2011/28150) ve Evcil Hayvan Genetik Kaynaklarının Korunması ve Sürdürülebilir Kullanımı Hakkında Yönetmelik (aynı sayı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111222.htm

İlan ve teslim kontrol listesi

İlanda şunlar yer almalıdır: sağmal inek mi gebe düve mi olduğu, ırk ve yaş, küpe numarası, son buzağılama ya da tohumlama tarihi, süt kaydı varsa kaynağı, hayvan sayısı, teslim yeri. Fiyatı satıcı belirler; etkileyen etkenler ırk, yaş, gebelik durumu, süt kaydı, sürü kayıtları, mevsim ve taşıma mesafesidir. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Teslimde pasaport, küpe, sağlık raporu ve nakil belgesini bir arada kontrol edin. Gebe düve satın alıyorsanız gebelik muayenesinin tarihini ve yapan veteriner hekimi yazdırın. Hayvanı teslim aldığınız gün sağım ve yemleme düzenini satıcıdan öğrenin; ani yem değişikliği süt ve iştah düşürebilir.

Birden çok baş alınacaksa hepsinin aynı sürüden gelip gelmediğini sorun. Karışık kaynaktan toplanan bir sürü yeni ahıra hastalık taşıyabilir; kayıtların her hayvan için ayrı ayrı doğru olması şarttır.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · Ankara Üniversitesi · Süt sığırcılığında döl ve süt verim hedefleri (açık ders notu: ilk tohumlama 15 ay, ilk buzağılama 24 ay, laktasyon 305 gün, gebelik 282 gün hedefi) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=161729

Sık sorulan sorular

Sağmal inek alırken hangi belgeler gerekir?

Hayvan pasaportu, küpe numarasının pasaportla uyuşması, satıcının işletme kaydı, il ya da ilçe dışına sevkte veteriner sağlık raporu ve nakil belgesi. Buzağılama ve tohumlama tarihlerini ayrıca yazılı isteyin.

Gebe düve ile sağmal inek arasındaki fark nedir?

Gebe düve henüz hiç buzağılamamış, tohumlanmış genç dişidir; sağmal inek ise en az bir kez buzağılamış ve süt veren hayvandır. İlk buzağılama yaşı süt sığırcılığında önemli bir ölçüdür.

Süt sığırında laktasyon dönemi kaç gündür?

Ankara Üniversitesi ders notu süt sığırcılığı için bir sağım dönemini 305 gün olarak hedefler. Gerçek süre ırka, bakıma ve işletmeye göre değişir; satıcının kendi kayıtlarını isteyin.

Gebe inek uzun yolculuğa çıkarılabilir mi?

Yönetmelik yolculuğa uygun olmayan hayvanın taşınmasını yasaklar. Doğuma yakın hayvan için taşıma kararı veteriner hekimden alınır; kayıtsız ya da sağlık raporsuz sevk yapılamaz.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm

Çiftlikten doğrudan inek almak için pazara gitmek gerekir mi?

Hayır. 5996 sayılı Kanun ruhsatlı pazar, borsa ya da panayır koşulunu getirir ama doğrudan işletmeden satışı bunun dışında bırakır. Yine de küpe, pasaport, bildirim ve nakil belgeleri aynen aranır.

İnek aldım, kayıt işlemini kim yapar?

Alıcı ve satıcı pasaportun kendi bölümlerini imzalar ve bildirim süresi içinde il ya da ilçe müdürlüğüne haber verir. Hayvanın kaydı yeni işletmenize bu bildirimle geçer.

Küpesiz sağmal inek satılabilir mi?

Hayır. Küpesiz hayvan pazara alınmaz ve nakil belgesi düzenlenemez. Önce hayvanın tanımlanması ve pasaportunun çıkması gerekir.