Safkan Arap ve İngiliz Atı

Safkan nedir, soy kütüğünü kim tutar?

Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (Resmî Gazete, 19 Nisan 2011, sayı 27910) safkan Arap Atı Soy Kütüğü ile safkan İngiliz Atı Soy Kütüğü'ne kayıtlı ya da kaydedilecek atları ve ithal edilecek atları kapsar. Yönetmelik 6132 sayılı At Yarışları Hakkında Kanun ile 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu'na dayanır (md. 3).

Yönetmeliğe göre soy kütüğü kayıtlarını Bakanlık tutar (md. 18); Bakanlık yetkilerinin tamamını ya da bir kısmını yarış müessesesine devredebilir (md. 5). Damızlık belgesi, kayıt iptali ve ihracat izni gibi kararlarda Yüksek Komiserler Kurulu yetkilidir. Uluslararası Soy Kütüğü Kitabı en geç dört yılda bir hazırlanıp yayımlanır. 2024 değişikliği yönetmelikteki "yarış müessesesi" ve "yüklenici" tanımlarını güncelledi; hükümlerin özünü değiştirmedi.

Pedigri, atın numarası, adı, orijini, ırkı, donu, eğkali, cinsiyeti, doğum tarihi, yetiştiricisi, sahibi, koruyucu aşıları ve sağlık testleri gibi kimlik bilgilerini içeren belgedir. Yetiştirici, tayın doğduğu tarihte annesine sahip olan özel ya da tüzel kişidir. Bu tanımlar alıcı için önemlidir: pedigride yazan bilgi, atın ne olduğunu gösteren tek resmî belgedir.

Bu rehber atın kayıt, damızlık ve ticaret yanını anlatır. Yarışa girmek isteyen için yarış atı rehberine bakın. Bahis içeriği yoktur. Hastalık, aşı ve ilaç konularında ad ya da miktar yazılmamıştır; her karar için veteriner hekime danışın.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (RG 19 Nisan 2011/27910; md. 4-39; ilk metin) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-8.htm · Hukuk portalı kopyası · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik (RG 5 Mayıs 2024/32537; yalnız "yarış müessesesi" ve "yüklenici" ifadelerini değiştirir) · https://orgtr.org/safkan-arap-ve-ingiliz-atlarinin-soy-kutugu-kayitlari-ithalat-ve-ihracati-hakkinda-yonetmelikte-degisiklik-yapilmasina-dair-yonetmelik-2/

Tay tescili: süreler ve belgeler

Yönetmeliğin ilk metnine göre yerli tayın tescil başvurusu doğumdan itibaren 3 ay içinde yapılır; süre kaçırılırsa cezai işlem uygulanır. İthal atta süre gümrük girişinden 2 ay, gümrükte satılan atta satış tarihinden 1 aydır (md. 8). Süreler 2011 metnindendir; güncel süreleri il müdürlüğünden teyit edin.

Tescil için başvurucu şunları sunar: dilekçe, tohumlama belgesi, DNA analiz ücretinin yatırıldığına dair belge, İl At Islah Komisyonu kararı ve üç fotoğraf (md. 8). Yerli tay için ayrıca sahip beyanı, annenin tohumlama belgesi, DNA raporu, eğkal raporu istenir; ithal atta pedigri, ihracat sertifikası ve gümrük giriş beyannamesi de eklenir (md. 17). DNA analizi için numune alınmasını sahip sağlar; analiz tanınan bir laboratuvarda yapılır.

Mikroçip, 2006 yılı ve sonrasında Türkiye'de doğan safkan Arap ve İngiliz tayları için zorunludur (md. 9). Eğkal ve muayene raporunda atın rengi, yıldızı, akıtması, seki ve servileri ile tırnağı gibi işaretler kaydedilir; il müdürlüğü düzenler ve başvurudan sonra en geç 9 ay içinde Bakanlığa gönderilir (md. 16). Kamu kurumlarında doğan tay için belgeler doğumdan en geç 3 ay içinde gönderilir.

İsim kuralı: safkan Arap atlarının isimsiz tescili yapılamaz. İsim Arap atlarında boşluklar dahil en fazla 27, İngiliz atlarında en fazla 18 harf olabilir; İngiliz tayların ismi iki yaşın dolduğu yılın sonuna kadar tescil ettirilmelidir (md. 19).

Sonraki işlemler: pedigri yetiştiriciye ücret ödendikten sonra teslim edilir (md. 20); kaybolursa bir ay içinde yeni pedigri için başvurulur (md. 21). Don değişirse tayın doğumundan 36. aydan itibaren 12 ay içinde başvurulur (md. 22). Satış, hibe ya da miras halinde sahip değişikliği bir ay içinde bildirilir (md. 23, 24); ölüm tarihinden itibaren iki ay içinde pedigri ve varsa damızlık belgesi teslim edilir; 25 yaşını dolduran atların her yıl yaşadığı bildirilir (md. 26).

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (RG 19 Nisan 2011/27910; md. 4-39; ilk metin) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-8.htm

Damızlık belgesi ve tohumlama

Aygır ve kısrağın damızlıkta kullanılması damızlık belgesine bağlıdır. Yönetmeliğe göre belirli yarış dereceleri ya da ebeveyn ve yavru performansı aranır (md. 6). Uzman heyet kalıtsal kusurları, eğkal muayenesini ve uluslararası kuralları inceler; onay ve iptal kararları Yüksek Komiserler Kurulu kararı ve Bakanlık onayı ile kesinleşir. Damızlık atlar belirlenen hastalıklardan sağlıklı olduklarını gösteren rapor sunar ve il müdürlüğü yıllık vize yapar; vize alamayan at damızlıkta kullanılamaz.

Tohumlama belgesi veteriner hekim ya da aygır sahibi tarafından üç nüsha düzenlenir; bir nüsha il müdürlüğüne, bir nüsha kısrak sahibine verilir, bir nüsha istasyonda kalır; belgeler Eylül sonuna kadar il müdürlüğüne teslim edilir (md. 7). Safkan İngiliz atlarında yapay tohumlama yasaktır; safkan Arap'ta aygırın bu amaçla kullanılması için Bakanlıktan izin alınır ve tohumlama veteriner hekimce yapılır (md. 32). Sperma ve embriyo ihracı Bakanlık iznine tabidir (md. 33).

Özel haralarda on baştan fazla at varsa ya da kendi kısraklarının dışında tohumlama yapılıyorsa sorumlu veteriner hekim bulundurulur (md. 34). Damızlık ve soy kütüğü kaydı olan atlar damızlık amacı dışında kullanılamaz (md. 39). Belgesiz ya da vizesiz damızlıkta kullanmak, sahte ya da tahrif edilmiş belge, safkan olmadığı tespit edilen at ve bildirim yükümlülüğünün ihlali yönetmelikte yaptırıma bağlanmıştır (md. 35-38).

Alıcı olarak damızlık amacıyla alınan atın damızlık belgesinin ve yıllık vizesinin geçerli olup olmadığını sorun. Belgesi iptal edilmiş atın sonraki tohumlamalarından doğan taylar kaydedilmez; bu yüzden belge durumu atın değerini doğrudan etkiler.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (RG 19 Nisan 2011/27910; md. 4-39; ilk metin) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-8.htm

İthalat ve ihracat

İthal edilecek safkan İngiliz atı ırk özelliklerini taşımalı, kendisi ya da ana babası uluslararası soy kütüğünde yer almalı, kalıtsal kusuru olmamalı ve aygırlar infertil olmamalıdır. Yönetmeliğe göre aday aygır en fazla 8, denenmiş aygır 16, kısrak 14 yaşında olabilir; belirli üst düzey koşu kazananlarda yaş sınırı aranmaz. Tayların doğdukları yıl içinde ithal edilmesi zorunludur (md. 11-13).

Safkan Arap atında kendisi ya da ana babası kabul gören uluslararası soy kütüğünde yer almalı ve kan grubu ya da DNA analiziyle ana baba doğrulaması yapılmış olmalıdır; yaş sınırı aday aygır için 8, denenmiş aygır için 14, kısrak için 12'dir (md. 14-15). İthalat için Bakanlıktan kontrol belgesi alınması gerekir; yarış ve gösteri amaçlı geçici girişler gibi istisnalar vardır.

İhracatta pedigrisi olan atın yurt dışına çıkarılması için Yüksek Komiserler Kurulu Genel Koordinatörlüğü'nden izin alınır; izin verilen atlara mikroçip uygulanır, eğkal raporu, DNA raporu ve pedigri Kurula gönderilir. İhracatçı gümrük çıkış beyannamesiyle atların adlarını bir ay içinde bildirir ve ihracat sertifikası buna göre düzenlenir. Geçici ihracatta pedigri ve fotoğraf önceden gönderilir (md. 25, 33).

Yönetmeliğin hükümleri 2011 tarihlidir ve yaş sınırları, performans ölçütleri ve sağlık şartları değişmiş olabilir. İthalat ya da ihracat planlıyorsanız güncel metni ve Bakanlık talimatlarını mevzuat.gov.tr'den kontrol edin. Hayvan sağlık şartları için veteriner hekim ve gümrük müşaviri ile çalışın.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (RG 19 Nisan 2011/27910; md. 4-39; ilk metin) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-8.htm

TİGEM harası ve tay satışı

Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) safkan Arap atı yetiştiriciliğini üç işletmede yürütür: Karacabey (Bursa), Sultansuyu (Malatya) ve Anadolu (Eskişehir). TİGEM'in sitesine göre yetiştiricilik 49 kısrak hattı ve 12 aygır hattı üzerinden yürür ve her işletmede bu hatlardan pay vardır; 2026 satış duyurusunda üç işletmede toplam 1.637 safkan at olduğu yazılır.

TİGEM'in anlatımına göre modern at yetiştiriciliği 1924'te kurulan Haralar Teşkilatı ile yön buldu; 1933'te Irak ve Suriye'den getirilen aygırlar Karacabey Harası'nda kullanıldı. Haralar 1984'te Devlet Üretme Çiftlikleri ile birleşerek TİGEM adını aldı. Bir uzman komite her yıl damızlık ve taylarını ırk özellikleri, pedigri, kalıtsal kusurlar, vücut yapısı ve yarış performansı açısından değerlendirir; fazla aygır ve kısraklar sektöre sunulur.

Tay satışları müzayede (açık artırma) ile yapılır. 2026 duyurusuna göre 353 tay planlanmıştır: 308 koşu tayı ve 45 elit tay. Koşu tayları Karacabey'deki at satış alanında, elit taylar İstanbul Veliefendi Hipodromu'nda satılır. 2026 takvimi: 16 Haziran Karacabey birinci koşu tayı satışı, 30 Haziran Sultansuyu, 14 Temmuz Anadolu, 28 Temmuz Karacabey ikinci satış, 11 Ağustos Anadolu ve Sultansuyu ortak satış; elit taylar 22 Eylül (Sultansuyu), 6 Ekim (Karacabey) ve 20 Ekim (Anadolu). Duyuruda satış şartları ve ödeme koşulları yoktur; takvim değişebilir.

Alıcı olarak TİGEM'in şartnamesini ve duyurusunu satıştan önce okuyun. Aynı kurumun eski bir ihale duyurusunda alıcının koşu tayını başkasına devredememe şartı olduğu yalnız arama özetinde görüldü; bu şart doğrulanmadı ve güncel şartname için TİGEM'e sorulmalıdır. Ayrıca özel hara ya da özel yetiştiriciden alımda TİGEM şartları geçerli değildir; orada soy kütüğü yönetmeliği ve satıcı belgeleri esastır.

Kaynak: Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) · Safkan Arap Atı, Genel Bilgi · https://www.tigem.gov.tr/Bilgi/Detay/Safkan-Arap-Ati/Genel-Bilgi · Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) · Safkan Arap Atı, Arap Atçılığı ve TİGEM'in rolü · https://www.tigem.gov.tr/Bilgi/Detay/Safkan-Arap-Ati/Arap-Atciligi · Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) · 2026 yılı safkan Arap tay satış tarihleri (haber, 5 Mayıs 2026) · https://www.tigem.gov.tr/Haber/Detay/f8c311a5-7748-f111-9b09-005056011751

Kimlik belgesi, nakil ve satış yerleri

Safkan Arap ve İngiliz atlarının kimlik belgesini tek tırnaklı yönetmeliğe göre Yüksek Komiserler Kurulu düzenler (md. 7). Belge hayvanla birlikte yaşar, yaşam boyu geçerlidir ve sahiplik değişince yeni sahibin bilgisi belgeye işlenir (md. 9 ve 29). Kayıtlı ve damızlık hayvanın kimlik belgesi nakil sırasında yanında bulunur (md. 25).

Tanımlanmamış, kimlik belgesi ya da veteriner sağlık raporu olmayan ya da belgesinde yanlış bilgi bulunan at satış yerlerine alınmaz (md. 41). Mikroçip boyun ortasına deri altına uygulanır (md. 20).

Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı Yönetmeliği'ne göre evcil tek tırnaklılar karayolunda 24 saate kadar taşınır ve her 8 saatte sıvı verilir (md. 46); yolculuğa uygun olmayan hayvan taşınamaz (md. 33). Değerli bir safkan kısrak ya da tayı için yolculuğu kısa tutun, nakliyecinin yetki belgesini ve aracın onayını sorun.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Tek Tırnaklı Hayvanların Tanımlanması ve İzlenmesine Dair Yönetmelik (RG 20 Şubat 2018/30338; md. 7, 9, 11, 14, 20, 29, 41; yürürlük 31 Aralık 2019) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/02/20180220-1.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; md. 33, 46) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm

Alım-satım: ilan ve kontrol listesi

İlanda şunlar yazılmalıdır: ırkı (safkan Arap ya da safkan İngiliz), adı ve pedigri numarası, çip kodu, cinsiyeti, doğum tarihi, yetiştiricisi, don ve işaretleri, anne ve baba adı, DNA raporu ve pedigri durumu, damızlık belgesi ve vizesi, kayıt durumu, veteriner sağlık raporu, bulunduğu yer. Fiyat satıcıda belirlenir; fiyatı etkileyen etkenler soy, yaş, yarış ya da damızlık performansı, belgelerin tamlığı, sağlık durumu ve nakliye mesafesidir. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Alıcı olarak teslimde şuna bakın: çip kodunun pedigri ve kimlik belgesiyle uyuşması, don ve işaretlerin eğkal raporuyla uyuşması, sahip bilgileri, damızlık belgesi ve vizesi (damızlık amacıyla alınıyorsa), tohumlama belgeleri, veteriner hekimin muayene raporu. Satıştan sonra bir ay içinde sahip değişikliğini bildirmeyi unutmayın.

Belgesi eksik ya da kayıt durumu belirsiz atı satın almayın. Yönetmelik sahte ya da tahrif edilmiş belgeyi, safkan olmadığı tespit edilen atı yaptırıma bağlar; şüpheli ilanı portal üzerinden bildirin.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Safkan Arap ve İngiliz Atlarının Soy Kütüğü, Kayıtları, İthalat ve İhracatı Hakkında Yönetmelik (RG 19 Nisan 2011/27910; md. 4-39; ilk metin) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/04/20110419-8.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Tek Tırnaklı Hayvanların Tanımlanması ve İzlenmesine Dair Yönetmelik (RG 20 Şubat 2018/30338; md. 7, 9, 11, 14, 20, 29, 41; yürürlük 31 Aralık 2019) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/02/20180220-1.htm

Sık sorulan sorular