Besilik Dana (Besiye Başlangıç)

Besilik dana kimdir, besi sığırından farkı nedir?

Besilik dana, süt dönemini bitirmiş ve besi ahırında kilo almak üzere alınan genç sığırdır. Çoğu erkektir; bazen dişi hayvan da aynı amaçla satılır. Besi sığırı rehberi kesime yaklaşmış, tartıya göre satılan hayvanı anlatır; burada ise besiye yeni başlayan hayvan konuşulur. İkisini ilanda karıştırmayın: biri başlangıç, öteki bitiş hayvanıdır.

Erciyes Üniversitesi ders notu besi yönlü buzağıların sütten kesilmesini 8. haftada önerir ve kesmeden önce buzağının yeterli başlangıç yemi tüketmesini şart koşar. Besilik dana ise bu aşamayı çoktan geçmiş, kaba yeme alışmış hayvandır. Satıcı "besilik" diyor ama hayvan hâlâ süt içiyorsa, hayvanın yaşı ve yem tüketimi ilanda yazılmalıdır.

Besiye alınacak hayvanın iyi seçilmesi, besi süresinin kısalmasında belirleyicidir. İri ve uzun gövdeli, geniş göğüslü, düzgün ayaklı hayvanlar tercih edilir. Ancak ırk adını ve soyunu pasaporttan okuyun; tahminle ırk atfetmeyin.

Kaynak: Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF; besi yönlü buzağıda sütten kesme 8. hafta) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm

Besiye alıştırma dönemi

Yeni gelen hayvan nakil stresiyle ahıra girer. İlk günlerde ayrı bir bölmede dinlenmesi, temiz suya erişmesi ve kaba yemle başlaması beklenir. Yoğun yemi ilk günlerde birden vermek sindirim sorunlarına yol açabilir; yemin kademeli artırılması yaygın uygulamadır. Kendi programınızı veteriner hekim ve yem üreticisiyle birlikte kurun.

Aynı yaş ve ağırlıktaki hayvanlar aynı bölmeye konursa büyük hayvan küçüğün yemini yer. Gruplama bu yüzden önemlidir: ilk tartıda ağırlıklarını kaydedin ve benzer ağırlıkları bir araya getirin.

Pazardan ya da farklı işletmelerden toplanan hayvanlar birbirine hastalık taşıyabilir. Yeni gelenleri mevcut hayvanlardan ayırın, gözlemleyin ve sağlık sorunu görürseniz yalnız veteriner hekime danışın. Bu rehber ilaç ya da aşı adı vermez.

Giriş tartısını ve tarihini yazın. Besinin sonunda kazanılan ağırlık, bu ilk tartıya göre hesaplanır; kantar fişi alıcı ve satıcıyla paylaşılırsa sonradan uyuşmazlık azalır.

Kaynak: Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF; besi yönlü buzağıda sütten kesme 8. hafta) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf · T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm

Küpe, pasaport ve kayıt

Her sığır küpeyle tanımlanır ve pasaportuyla dolaşır. Besiye alınan dananın küpe numarası pasaporttakiyle birebir tutmalıdır. Sığır yönetmeliğinin ilk metninde doğumdan 20 gün içinde tanımlama öngörülür; sonraki değişiklikler okunmuştur ama metin açılmadığı için güncel süre müdürlükten teyit edilir.

Besiye giren hayvan işletmenize kaydedilmelidir. Alıcı ve satıcı pasaport bölümlerini imzalar, bildirim süresi içinde müdürlüğe haber verilir. Besi sonunda hayvan kesimhaneye ya da bir başka işletmeye gittiğinde de çıkış hareketi bildirilir. Kayıtlar yönetmelikte belirtilen süre boyunca saklanmalıdır.

5996 sayılı Kanun hayvan sahibini tanımlama ve kayıt yaptırmakla yükümlü kılar. Kayıtsız hayvan alıp besiye koymak, ileride kesimhaneye gönderirken sorun çıkarır; kesimhane küpesiz ya da belgesiz hayvanı kabul etmez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010/27610; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm

Nakil ve satış yeri

Sığır nakillerinde ilçe içinde pasaport hayvanla birlikte bulunur; il ya da ilçeler arası sevkte müdürlük pasaportu kontrol ederek veteriner sağlık raporu düzenler. Rapor ilk metinde en fazla beş gün geçerlidir; haberlerde sürenin üç güne indirildiği yazılmıştır, müdürlükten sorun.

Nakil refahı yönetmeliğine göre 8 saati aşan yolculuk uzun yolculuktur; genç sığır için karayolunda belirli bir sürenin sonunda dinlenme verilmesi gerekir. Yolculuğa uygun olmayan hayvan taşınmaz. Genç hayvanı kalabalık araca doldurmayın; yolculuk sonunda indirip yemleyin ve sulayın.

Hayvan pazarında satış yeri veteriner hekimi belgeleri kontrol eder. Küpesiz, pasaportsuz ya da sağlık raporsuz hayvan pazara girmez. Besicinin pazardan topladığı hayvanlar tek tek belgeli olmalı, karışık sürü olarak kaydedilmemelidir.

Doğrudan işletmeden alımda pazar kontrolü yoktur; satıcının belgelerini kendiniz kontrol edin ve ahırı gezin.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırma ve Denetleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; 19 Temmuz 2020/31190 değişikliği ile hayvan toplama ve satış merkezleri kapsama girdi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Seçerken hangi göstergelere bakılır?

Besiye alınacak dananın ilk göstergesi yaşı ve ağırlığıdır; ikincisi kondisyonudur. Aşırı zayıf, tüyü matlaşmış, gözleri çökük ya da yürürken aksayan hayvan besi performansı vermez. Hayvanı ayakta ve hareket hâlinde görün; yalnız fotoğrafa güvenmeyin.

Tek bir hayvana değil gruba bakın: aynı gruptaki hayvanların boy ve ağırlıkları birbirine yakın mı? Büyük farklar bölmede yemlenme sırasını bozar ve zayıf olan geride kalır. Satıcının "hepsi aynı kuşak" demesini pasaporttaki doğum tarihleriyle doğrulayın.

Hayvanın nereden geldiğini de sorun. Ahırda doğup büyüyen dana ile pazarlardan toplanıp getirilen dana arasında nakil stresi ve hastalık taşıma riski farklıdır. Tek çiftlikten gelen bir grup, genellikle daha az karışık geçmişe sahiptir; ama bu da kayıtla desteklenmelidir.

Öğrendiklerinizi yazın: satıcının beyanı, pasaporttaki bilgi, kendi gözleminiz ve tartı sonucu. Uyuşmazlık çıkarsa bu not defteri sizin belgenizdir.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · Erciyes Üniversitesi Veteriner Fakültesi · Buzağı Besleme (ders notu, PDF; besi yönlü buzağıda sütten kesme 8. hafta) · https://veteriner.erciyes.edu.tr/EditorUpload/Files/b7a33d75-fbf4-45da-aca3-fedbdfc4332d.pdf

Alım satımda kantar ve sözleşme

Besilik dana canlı ağırlıkla ya da baş sayısıyla satılabilir. Kilo üzerinden satışta tartı onaylı bir kantarda yapılmalı, fiş iki tarafa verilmelidir. Tartıdan önceki yem ve su düzeni sözleşmede yazılırsa uyuşmazlık çıkmaz.

İlanda yaş, tahmini ya da tartılı ağırlık, ırk, cinsiyet, küpe numaraları, hayvan sayısı ve teslim yeri bulunmalıdır. Fiyatı satıcı belirler; etkileyen etkenler ağırlık, ırk, yaş, kayıt durumu, miktar, mevsim ve nakliye mesafesidir. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Birden çok baş alacaksanız her hayvanın yaşını pasaporttan kontrol edin. Aynı ilanda çok farklı yaşlarda hayvan satılıyorsa besi süresi de farklı olacaktır; benzer hayvanları seçin.

Besi sonunda satış planınızı baştan yapın: kesimhaneye mi, başka bir besiciye mi, yoksa bayram öncesi kurbanlık olarak mı sunacaksınız? Kurbanlık satış ayrı kurallara tabidir ve kurban pazarında anlatılır.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Sığır Cinsi Hayvanların Tanımlanması, Tescili ve İzlenmesi Yönetmeliği (RG 2 Aralık 2011/28130; ilk metin; değişiklik: RG 16 Mayıs 2024/32548) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111202-9.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm

Sık sorulan sorular