Arı Kolonisi (Nüks)

Koloni nedir? Nüks nedir?

Arıcılık Yönetmeliği (RG 23.05.2024, sayı 32554) md. 4/s koloniyi şöyle tanımlar: yumurtlayan ana arısı bulunan ve üretim faaliyetlerinin sürdürüldüğü aktif dönemde en az 3-4'ü açık ya da kapalı yavrulu, 5-6 ve üzeri arılı çerçeve; pasif dönemde ise en az 3 arılı çerçeve ihtiva eden bal arı ailesi. Bu tanım satışta da ölçüdür: "bir koloni" diye satılan ürün bu çerçeve sayısına ve ana arıya sahip olmalıdır.

Arı Zehrinin Toplanmasına İlişkin Yönetmelik (RG 3.7.2026, sayı 33299) koloniyi kendi amacına göre biraz farklı tanımlar: yumurtlayan ana arısı bulunan, 3-4 çerçevesi açık ve kapalı yavrulu alana sahip en az 7-8 arılı çerçevede koloni faaliyetlerinin sürdürüldüğü arı ailesi. İki tanımın farkı, hangi amaç için koloniden söz edildiğine göre bakılması gerektiğini gösterir; satışta hangi tanıma göre koloni verildiği yazılı olmalıdır.

Nüks, ticarette küçük çekirdek koloniyi, yani birkaç çerçeveli, ana arılı ve yavrulu başlangıç ailesini anlatır. Nüks, yönetmeliğin "koloni" tanımının alt sınırında ya da altında kalabilir; bu yüzden nüks satan kişi çerçeve sayısını, yavrulu alanı ve ana arının durumunu açıkça yazmalıdır. Nüks alan arıcı, aldığı birimi bir sezon sonra tam koloniye çıkarmayı planlar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 3 Temmuz 2026 tarihli ve 33299 sayılı sayı · Arı Zehrinin Toplanmasına İlişkin Yönetmelik · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/07/20260703-7.htm

Kayıt: işletme numarası, kovan plakası, AKS

Arıcılık faaliyetinde bulunan gerçek ve tüzel kişiler takip ve kontrol için işletmelerini ve kolonilerini kayıt altına aldırmak zorundadır (md. 8/1). İşletme sahibi, işletmenin bulunduğu yerdeki il ya da ilçe müdürlüğüne başvurur; TÜRKVET Kayıt Sistemi üzerinden özgün bir işletme tanımlama numarası tahsis edilir. Bu numara iki haneli ülke kodu, iki haneli il trafik kodu ve on haneli bireysel işletme numarasından oluşur ve en fazla on dört karakterdir. Numara verilen kişiye Arıcılık Kayıt Sistemi (AKS) kaydı açılır ve kovan plakası tahsis edilir.

Koloniler, kovan sahiplerinin müracaatı üzerine il ya da ilçe müdürlüğü veya yetki verilen birlik tarafından basılmış kovan plakaları ile tanımlanır (md. 9/1). Plaka sarı renkli, sağlam plastikten yapılır; üzerinde Bakanlık logosu, tanımlama numarası ve barkod/karekod bulunur; en az 55x95 mm boyutundadır (md. 10-11). Plaka kovan uçuş deliğinin bulunduğu yüzün sağ alt köşesine dışarıdan okunabilecek şekilde takılır (md. 12). Plaka il ya da ilçe müdürlüğünün izni olmadan sökülemez ya da değiştirilemez (md. 13). Kaybolan ya da çalınan kovan otuz gün içinde bildirilir (md. 14).

Yönetmelik şunu da ekler: koloniler bu yönetmelik şartlarına göre tanımlanmadan bulunduğu işletmeden nakledilemez (md. 9/2). Tanımlanmamış hiçbir koloninin işletme dışına çıkışı için vize belgesi ve veteriner sağlık raporu düzenlenmez (md. 17/1). Satıcı plakasız koloniyi satamaz, alıcı plakasız koloniyi alırsa nakil edemez ve kendi kaydına işleyemez.

Her yıl mayıs-ekim arasında bir defa il ya da ilçe müdürlüğüne başvurularak koloni ve pasif kovan varlıkları AKS'de kayıtlı arılıkta tespit ettirilir; arıcı ürettiği arı ürünleri verilerini de beyan eder (md. 23). Bu tespit, destekleme ve projelere esas olur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm

Alım satım ve nakil: hangi belgeler?

Arıcı, işletmesinden ve işletmesine olacak tüm koloni hareketlerini ilgili il ya da ilçe müdürlüğüne bildirmekle yükümlüdür (md. 7/1). Alıcı ve satıcılar aldıkları veya sattıkları kolonilere ilişkin bildirimi EK-2'deki arı nakil belgesini doldurarak yapar. Alımı satımı yapılan kolonilerin nakillerinde il içinde arı nakil belgesi, iller arasında ise arı nakil belgesi ile birlikte veteriner sağlık raporu kullanılır (md. 7/2). Arı nakil belgesi, Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17.12.2011, sayı 28145) hükümlerine istinaden istenen belgelere ek olarak düzenlenir.

Veteriner sağlık raporu, kolonilerin 5996 sayılı Kanunda belirlenen sağlık şartlarına uygun olduğunu gösteren, resmî ya da yetkilendirilmiş veteriner hekim tarafından düzenlenen belgedir (md. 4/cc). Arıcının veteriner sağlık raporundaki adresi ile konaklama belgesindeki konaklama noktasının adresi aynı olmak zorundadır (md. 19/c).

Gezginci arıcılık da koloni hareketidir: gezginci arıcı kolonilerinin yerini farklı çiçeklenme dönemlerinden yararlanmak ve kış koşullarından korunmak için değiştiren arıcıdır (md. 4/l). Arı konaklama belgesi (AKB) il ya da ilçe müdürlüğünden alınır; iller arası nakilde AKB ile veteriner sağlık raporu birlikte kullanılır. AKB'si olmayan arıcının veteriner sağlık raporu vize edilmez (md. 19/d). Kendi adresine ve arazisine dönen gezginci arıcı da AKB almak zorundadır.

İzole bölge: Bakanlıkça belirlenen, yarıçapı en az 15 km olan, yalnız saf ırk, ekotip ya da baba hattı kolonilerinin bulunduğu çiftleştirme bölgesidir. İzole bölgelere dışarıdan arı girişi yasaktır (md. 24/5). Alıcı koloniyi izole bölgeye götürecekse nakil izni ve ırk uyumu sorulur; aykırı giriş idari para cezasıyla yaptırıma bağlıdır (md. 32/ç).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (Arıcılık Yönetmeliği md. 4 arı nakil belgesi tanımında buna atıf yapar)

Koloni kalitesi: neye bakılır?

Satın alınan kolonide ilk sorular: ana arı yumurtlıyor mu, kaç çerçeve arılı, kaç çerçeve yavrulu, ana arının yaşı ve ırkı, petek kalitesi ve yem stoku. Yönetmelik tanımı alt sınır verir: aktif dönemde 3-4 yavrulu, 5-6 arılı çerçeve. Satıcı bu çerçeve sayısını yazılı vermelidir; alıcı satıştan önce kovanı birlikte açıp saymalıdır.

Sağlık: veteriner sağlık raporu kolonilerin Kanunda belirlenen sağlık şartlarına uygunluğunu gösterir. Kovan açılmadan raporla yetinmeyin; hastalık belirtileri (yavru deseni bozuklukları, kokular, ölü arı) açık kovanda görülür. Satıcı veteriner tıbbi ürün kullanmışsa kayıt ve reçete saklamak zorundadır (md. 31/3); alıcı bu kaydı sorabilir.

Kolonide zirai ilaç riski: arıcılar arılıklarını ilaçlama yapılan alanlardan uzakta tutmaya özen gösterir; bitkisel üretici ilaçlamadan on gün önce bildirim yapar ve arıcılara yedi gün öncesinden duyurulur (md. 30). Zehirlenmiş koloni satın almamak için kovanın bulunduğu konaklama noktasının çevresi sorulur.

Plaka numarası kolonin kimliğidir; satıcının plaka numaralarını AKS kaydıyla karşılaştırmak mümkün değilse il ya da ilçe müdürlüğüne danışın. Alıcı, aldığı kolonilerin plaka numaralarını kendi AKS kaydına işletir; yeni sahibin işletme numarası altında koloni yeniden tanımlanır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 13 Haziran 2010 tarihli ve 27610 sayılı sayı · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Bal Tebliği md. 17 ve Arıcılık Yönetmeliği md. 3 buna dayanır)

Ticaret: takdim, mevsim, alıcı

Koloni, çerçeveli kovanda ya da çerçeve (nüks) olarak satılır. Alıcılar yeni arıcılığa başlayanlar, kolonisini artıranlar ve kayıp yaşayan arıcılardır. İlkbahar, kolonilerin güçlendiği ve satışta en çok arandığı dönemdir; kış sonrası kayıp bilançosu da bu dönemde çıkar.

Satıcı ilanda koloni türünü (tam koloni ya da nüks), çerçeve sayısını, ana arının yaşını ve ırkını, kovan türünü, plaka numarasını, işletme numarasını ve sağlık raporu durumunu yazar. Kovan koloniyle satılıyorsa kovanın ayrıca fiyatlandığı ve teslim edildiği belirtilir.

Nakil sıcaklıkta arıların boğulmasını önlemek için akşam ya da gece yapılır ve uçuş deliği kapatılırken havalandırma sağlanır. Nakil belgeleri araçta bulunur; resmî görevliler talep ettiğinde güncel AKS belgesi, AKB, veteriner sağlık raporu veya arıcı kimlik kartı gösterilir (md. 22/c). Fiyat satıcıdadır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm

Sık sorulan sorular