Akasya Balı

Akasya balı nedir, hangi ağaçtan gelir?

Akasya balı, bal arılarının akasya diye anılan ağacın çiçeğinden topladığı nektardan yapılan çiçek balıdır. Bal Tebliği (2020/7) kaynağa göre çiçek balı ve salgı balı ayrımı yapar; akasya nektardan geldiği için çiçek balıdır. Etikette bal "çiçek balı" diye adlandırılır, kaynak belliyse akasya adı eklenebilir (md. 13/ç).

Türkçedeki "akasya" adı iki ayrı bitkiyi kapsar. Sokak ve park ağacı olarak bilinen, beyaz salkım çiçekli ağaç botanikte Robinia pseudoacacia (yalancı akasya) adını taşır; Acacia cinsi ise ayrı bir cinstir. Ticarette akasya balı denince çoğu kez Robinia kastedilir, ancak etikette ve ilanda "Robinia" kaynağını açıkça yazmak ve polen raporuyla kanıtlamak, alıcının yanlış beklentiye düşmesini önler.

Akasya balı, aranan bir tek çiçek balı olarak Avrupa pazarında bilinir; Türkiye'de ise üretimi kısıtlıdır, çünkü ağaç belli yörelerde bulunur ve çiçeklenme süresi kısadır. Bu rehber yalnız baldır; akasya ağacının odunu ya da ormancılığı ayrı pazarlardadır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm

Üretim: kısa çiçeklenme ve ayrı hasat

Yalancı akasya ilkbaharın sonunda, mayıs ayı civarında çiçek açar ve çiçeklenme dönemi kısadır. Bu kısa pencere, akasya balı üreten arıcının kovanlarını çiçeklenmeden önce ağaçların yanına getirmesini ve çiçeklenme biter bitmez ballığı almasını gerektirir. Aksi halde nektar akışı başka bitkilere geçer ve bal tek çiçek balı olmaktan çıkar.

Kovanlar gezginci arıcılıkla taşınıyorsa Arıcılık Yönetmeliği'nin kuralları geçerlidir: konaklama noktası komisyon kararıyla AKS haritasında belirlenir, arazi sahibinin ya da ilgili kurumun izni alınır, çıkış yapılacak il ya da ilçe müdürlüğünden arı konaklama belgesi (AKB) çıkarılır, iller arası nakilde veteriner sağlık raporu eklenir. Ağaç yol kenarında ise kovanların köy yoluna en az 50 metre, ilçeler arası yola en az 200 metre uzakta olması gerekir; yetmezse 2-3 metre yüksekliğinde sıkı çit çekilir.

Hasatta sırlı petek oranı olgunluğun göstergesidir. Çiçeklenme kısa olduğundan ballıkta başka akışlardan balın karışmaması için akasya çiçeklenmesi biter bitmez ballıklar kovandan alınır ve süzülür. Süzme santrifüjle yapılır, bal dinlendirilir ve kaba elekten geçirilir; 0,2 mm altı filtreleme balı "filtre edilmiş bal" yapar (md. 5/c) ve tür adı yazılamaz.

Akasya balını çiçek balından ayrı hasat etmek, ayrı depolamak ve ayrı kayda geçirmek bu ürünün temel disiplinidir. Karışık depoda bir tenekenin etiketi karışırsa partinin tür adı kaybolur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/05/20240523-1.htm · T.C. Resmî Gazete · 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm

Kalite: şeker oranı ve polen kanıtı

Akasya balı için kimyasal özelliklerin ölçüsü Bal Tebliği Ek-1'dedir; bu rehberde Ek-1 ve polen oranlarının verildiği Ek-2 görüntü dosyası olduğu için okunamamıştır. Bu nedenle akasya balına özgü sayısal ölçü yazılmamıştır. Alıcıya sunulacak parti için akredite laboratuvardan hem kimyasal analiz hem palinolojik rapor alınmalıdır.

Codex Bal Standardı genel çiçek balı için fruktoz ile glukoz toplamının 100 gramda en az 60 gram, nemin en çok yüzde 20, HMF'nin kilogramda en çok 40 mg, diastazın genelde en az 8 Schade birimi olmasını bekler. Bunlar uluslararası referanstır. Akasya balında fruktozun glukoza oranı değiştikçe kristalleşme hızı da değişir; bu yüzden kristalleşme davranışı laboratuvar şeker profiliyle birlikte okunur.

Polen raporunda Robinia poleni oranı aranır. Akasya nektar bakımından zengin, polen bakımından ise ayırt edici bir ağaç olduğundan, polen oranı tek çiçek balı tespitinin bir parçasıdır; duyusal değerlendirme (renk, koku, tat) ve kimyasal şeker profili ile birlikte yorumlanır. Duyusal tarif satıcı gözlemi olarak ilana yazılabilir, ama kanıt sayılmaz.

Kaynak: FAO · Codex Alimentarius · Codex Standard for Honey (CODEX STAN 12-1981, Revizyon 1987 ve 2001) · https://www.fao.org/input/download/standards/310/cxs_012e.pdf · T.C. Resmî Gazete · 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm

Mevzuat ve etiket

Etikette bal "çiçek balı" olarak adlandırılır; akasya adı, botanik kaynağın belirli olduğu ve balın o kaynağa ait özellikleri belirgin biçimde taşıdığı durumda eklenebilir (Bal Tebliği md. 13/ç). Etiketinde botanik kaynağı belirtilen ballarda polen yapısının Ek-2 ile uyumlu olması şarttır (md. 5/g). Genel etiket kuralları Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği'ne dayanır.

Ambalajda "1 yaşından küçük bebeklere bal yedirilmemelidir" uyarısı bulunur ve Arıcılık Kayıt Sistemi'ne kayıtlı işletmenin TÜRKVET numarası yer alır. Bala katkı maddesi, aroma verici ya da dışarıdan herhangi bir gıda bileşeni katılamaz; yani "akasya aromalı" ya da "akasya özlü" gibi ifadelerle şeker şurubu ya da aroma kullanımı yasaktır (md. 5/a, 6, 7).

Gümrük pozisyonu doğal bal için 0409'dur. Akasya balı için TÜRKPATENT sicilinde bu çalışmada coğrafi işaret bulunmamıştır; bölge adıyla satış yapılacaksa önce sicil kontrol edilir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 mükerrer sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Bal Tebliği md. 13 ve Arı Ürünleri Tebliği md. 13 buna atıf yapar)

Ticaret, saklama, alıcı

Akasya balı küçük partilerde, cam kavanozda ve çoğunlukla perakende satılır; alıcısı açık renkli, hafif bal arayan bireysel müşteriler ve bölgesel bal dükkânlarıdır. Toptan alıcı partiyi ancak analiz raporuyla alır.

Saklama Bal Tebliği md. 14'e göre temiz, kuru, kokusuz yerde, doğrudan güneşten uzakta ve 25 °C altında yapılır. Açık renkli bal ışıkta ve sıcakta renk değiştirir; saydam kavanozları rafta güneş gören yere koymayın.

İlana hasat yılı, çiçeklenme ayı, ağacın bulunduğu ilçe, polen raporu tarihi ve işletme numarası yazılır. "Akasya" yazısı Robinia mı Acacia mı kaynaklı olduğunu açıkça belirtmelidir. Başka çiçek balıyla karıştırılmış partiye tür adı yazılmaz.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422-13.htm

Sık sorulan sorular