Odun Kabuğu

Odun kabuğu nedir, nereden çıkar?

Ağaç kabuğu, gövdeyi saran dış tabakadır; oduna göre farklı bir kimyası ve yapısı vardır. Türkiye Ormancılık Dergisi'ndeki bir makalenin özetine göre kabuk polifenolik bileşikler ve oduna göre daha fazla ekstraktif madde içerir; bu yüzden geniş bir kimyasal kullanım alanına sahiptir. Aynı makale iğne yapraklı ve yapraklı ağaçların kabukları arasındaki kimyasal ve anatomik farkları ele alır.

Kabuğun asıl kaynağı kereste fabrikalarıdır: tomruk kabuk soyma makinesinden geçerken kabuk ayrılır ve bantla yığına gider. Sektör kartlarında ayrıca ormanda dikim ve kesim sahalarında kalan kabuk parçaları ve çuvallarla toplanan küçük partiler sayılır. Yani kabuk bir "çıkış noktasında yığılan" yan üründür; toplama maliyetinin düşük olması buradan gelir.

Hangi ağaçtan geldiği kabuğun değerini belirler. Çam kabuğu, meşe kabuğu ve kayın kabuğu aynı iş için aynı değerde değildir; sektör kartlarında "sadece sert kabuk", "sadece çam kabuğu" ve "tanen oranı yüksek meşe" gibi ölçütlerin geçmesi bundandır. Tür karışık parti, çoğu alıcı için düşük değerlidir.

Üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik kartları sayfanın altında ayrıca listelenir; burada bağlamı veriyoruz. Odunun kendi pazarı, kül ve diğer yan ürünler ayrı sayfalardadır.

Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Ağaç kabuğunun yapısı ve yararlanma imkanları (Structure of tree bark and possibility of utilization) · https://acikerisim.isparta.edu.tr/xmlui/handle/123456789/4031

Nasıl ayrılır, toplanır ve saklanır?

Alıcılar kabukta toprak, kum, taş ve metal gibi yabancı madde istemez; tomruk yerde yuvarlanırken ve kabuk soyma makinesinden geçerken bunlar karışabilir. Bu yüzden kabuğun yere temas etmeden ayrılması ve bantla ayrı bir yığına alınması satışı kolaylaştırır. Hangi yabancı madde oranının kabul edildiğini alıcıdan yazılı alın.

Tür ayırımı satılabilirlik açısından önemlidir. Bir partiye farklı ağaçların kabuğu karışmışsa alıcı çoğunlukla hangi tür olduğunu sorar. Kabuk soyma makinesinde hangi ağaç işleniyorsa o günkü yığını ayrı tutmak ve yığına tür adı, tarih ve kaynak tomruk bilgisi yazmak, sonradan satışı kolaylaştırır.

Saklama: Açık yığın yağmuru alır; nemli yığın ısınır ve çürümeye başlar. Kuru kabuk mu, kontrollü ayrışmış kabuk mu istendiği alıcıya göre değişir; satış amacını bilmeden yığınlamayın, önce alıcıyı, sonra saklama biçimini seçin. Saksı çalışması da ham kabuk ile ayrışmış kabuğun farklı davrandığını gösterir.

Büyük yığınlarda ısınma ve kendiliğinden tutuşma riski vardır; yığın sıcaklığı kontrol edilmeli, yığın yüksekliği sınırlanmalıdır. Yığının derelere, yollara ve komşu arazilere sızmaması gerekir.

Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Ağaç kabuğunun yapısı ve yararlanma imkanları (Structure of tree bark and possibility of utilization) · https://acikerisim.isparta.edu.tr/xmlui/handle/123456789/4031 · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Kalite ölçütleri

Kabuk için resmî bir kalite standardı bulamadık. Kabuğun ısıl değeri, kül oranı ve tanen yüzdesi için de okuduğumuz kaynak yok; bu yüzden bir değer yazmıyoruz. Alıcı hangi analizi isterse laboratuvara yaptırın, belge parti numarasıyla saklansın.

Saksı ve yetiştirme ortamı için ham kabuk ile işlenmiş kabuk farklıdır. Journal of Agricultural Sciences'ta 2000 yılında yayımlanan bir çalışmanın özetine göre saksıda begonya yetiştiriciliğinde ham kabuğun olumsuz etkisinden kaçınmak için ayrışmış (dekompoze olmuş) ağaç kabukları kullanılmış; en iyi sonucu yüzde 25 ağaç kabuğu, yüzde 50 torf ve yüzde 25 pomza karışımı vermiştir. Yazar, kabuğun kullanımı için daha ayrıntılı araştırma gerektiği sonucuna varmıştır. Bu, tek bir bitki ve tek bir karışımdır; başka bitki ve kabuk türleri için aynı oran geçerli değildir.

Türkiye Ormancılık Dergisi'ndeki makale, kabuğun mantar benzeri yapısı sayesinde suyu iyi tuttuğunu ve bu yüzden bitkilendirme tasarımında malç olarak irdelendiğini, kompost olarak kullanımının avantaj ve dezavantajlarının da değerlendirildiğini ve tür seçiminin önemli olduğunu belirtir.

• Tek tür kabuk: çam, meşe ve kayın karışmamış.
• Toprak, kum ve metal yok; yabancı madde ayıklanmış.
• Kuru ya da kontrollü ayrışmış; küf kokusu yok.
• Parça boyu tek biçimde; kıyılmış ya da iri parça alıcıya göre.
• Parti numarası, tür ve kaynak tomruk bilgisi yazılı.

Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Ağaç kabuğunun yapısı ve yararlanma imkanları (Structure of tree bark and possibility of utilization) · https://acikerisim.isparta.edu.tr/xmlui/handle/123456789/4031 · Journal of Agricultural Sciences (Tarım Bilimleri Dergisi), 2000 · Saksıda begonya yetiştiriciliğinde ağaç kabuğunun yetiştirme ortamı olarak kullanımı (özet kaydı) · yalnız arama özeti okundu, adres doğrulanmadı

Kim alır, ne için kullanılır?

Alıcılar sektör sektör farklıdır; kartlar sayfanın altında ayrıntılı gösterilir.

Malç ve peyzaj: Peyzaj ve park firmaları ağaç dibi örtüsü ve dekoratif kaplama için kıyılmış kabuk alır. Türkiye Ormancılık Dergisi'ndeki makale, kabuğun suyu iyi tutmasını bu kullanımın dayanağı olarak sayar. Sektör kartlarında "5-8 santim" ve "3-5 santim" tabaka kalınlıkları geçer; bu değerlerin kaynağını okuyamadık.

Saksı ve yetiştirme ortamı: Fidan ve süs bitkisi yetiştiricileri, ham değil ayrışmış kabuğu torf ve pomza gibi diğer maddelerle karıştırarak kullanır; yukarıdaki saksı çalışması bu konudadır. Orkide ve bonsai alıcılarının kartlarında çam kabuğu geçer; bu işin parça boyu ve temizliği alıcıya özgüdür, kaynak okuyamadık.

Tanen ve deri sektörü: Sektör kartları meşe kabuğunu geleneksel tabaklama için tanen kaynağı olarak sayar. Makale kabuğun polifenolik bileşikler bakımından zengin olduğunu söyler; ama meşe kabuğunun tanen yüzdesi, tabaklamada kullanım oranı ve güncel talep için kaynak okuyamadık.

Mantar substratı: Mantar yetiştiricileri kıyılmış sert ağaç kabuğunu substrat bileşeni olarak arar. Bu kullanım için okunmuş bir kaynak yok; alıcının şartnamesi belirleyicidir.

Yakıt ve briket: Kabuk sıkıştırılıp briket yapılabilir; sektör kartlarında düşük kalorili yakıt olarak geçer. Kabuğun ısıl değeri için okuduğumuz kaynak yok, o yüzden değer vermiyoruz. Yakıt alıcıları analiz belgesi ister.

Tütsü: Bazı füme atölyeleri kabuk dumanı kullanır. Gıda ile temas edecek bir kabuk için hangi ağaç ve hangi kalitenin uygun olduğu gıda mevzuatının ve alıcının konusudur; biz okumadık.

Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Ağaç kabuğunun yapısı ve yararlanma imkanları (Structure of tree bark and possibility of utilization) · https://acikerisim.isparta.edu.tr/xmlui/handle/123456789/4031 · Journal of Agricultural Sciences (Tarım Bilimleri Dergisi), 2000 · Saksıda begonya yetiştiriciliğinde ağaç kabuğunun yetiştirme ortamı olarak kullanımı (özet kaydı) · yalnız arama özeti okundu, adres doğrulanmadı

Mevzuat: kabuk kimin, nereden alınır?

Odun kabuğuna özgü ayrı bir yönetmelik bulamadık. Hukuki durumu, kabuğun nereden geldiğine ve nasıl kullanıldığına bağlıdır.

Orman kaynaklı kabuk: Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik, Devlet ormanlarından elde edilen ürünlerin satış usulünü düzenler. Yönetmelik orman ürününü, Devlet ormanlarındaki ağaçlar ve ağaççıklar ile bunlardan elde edilen ürünler ve ormanlardan elde edilen bütün odun dışı ürünler olarak tanımlar. Yönetmelik metninde "kabuk" sözcüğü yalnız bir maddede, lif ve yonga levha tesislerine tahsisli satışta "kabuklu kağıtlık odun" ifadesinde geçer; kabuğun ayrı satışına özgü bir hüküm okumadık. Devlet ormanından kabuk almak ya da satmak için orman işletme müdürlüğünden yazılı teyit alın.

Özel tesis atığı: Kereste fabrikası ya da işleme tesisi kabuğu, elinde bulunduran tarafından çevreye atılıyorsa Atık Yönetimi Yönetmeliği'ne göre atık sayılabilir. Bilinçli olarak toplanıp alıcıya malç, ortam ya da yakıt olarak satılıyorsa atık sayılıp sayılmayacağı konusunda il çevre, şehircilik ve iklim değişikliği müdürlüğünden görüş alın. Atık listesinde (Ek-4) kabuk için ayrı bir kod satırı olup olmadığını doğrulayamadık.

Kompost ve gübre: Kabuğu kompost yapıp satmak Kompost Tebliği'ne ve gübre yönetmeliğine bağlıdır. Kompost Tebliği, kompost tesislerinin kuruluşunu, iznini ve girdi atıkların kapalı taşınmasını düzenler; 2020 değişikliği ürünün kullanım ve piyasaya arzında 2018 tarihli gübre yönetmeliğinin kriterlerini bağlar. Gübre yönetmeliği ise piyasaya arz için üretim izni, lisans ve ürün başına tescil belgesi ister. Kabuk malçının "toprak düzenleyici" adıyla satışı için Bakanlık il müdürlüğünden yazılı teyit alın.

Yakıt: Kabuk briketi ya da pelet satışında ürün standardı ve etiket kuralları olabilir; yakmanın emisyon ve ruhsat yönü belediyeye ve il çevre müdürlüğüne danışılacak konudur. Okuyamadık.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/ · T.C. Resmî Gazete · 23 Şubat 2018 tarihli ve 30341 sayılı sayı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelik · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/tarimda-kullanilan-organik-mineral-ve-mikrobiyal-kaynakli-gubrelere-dair-yonetmelik-1

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler kabuğun ağaç türü, kıyılmış ya da iri parça olması, temizliği (toprak ve yabancı madde oranı), kurulukla ayrışma durumu, parti büyüklüğü, ambalaj (dökme ya da çuvallı), nakliye mesafesi ve sezondur. Kabuk hacimli bir mal olduğu için nakliye çoğu zaman fiyatın büyük bölümünü belirler.

Nakliye: Damperli kamyon ve açık kasa kullanılır; kasanın üstü branda ile örtülür. Kabuk hafiftir; kasa tonajla değil hacimle dolar. Yağış, malın ağırlığını ve nem oranını artırır. Küçük partiler çuvalla taşınır.

Depolama: Yakıt ve tanen alıcıları için kuru ve kapalı; malç ve kompost alıcıları için havadar ve kontrollü. Yangın ve ısınma riskini azaltmak için yığın aralıklarını ve yüksekliğini sınırlayın.

İlan verirken miktarı (metreküp, ton ya da çuval), ağaç türünü, kıyılmış ya da iri olduğunu, nem durumunu, yabancı madde bilgisini, teslim yerini ve varsa analiz belgesini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: Türkiye Ormancılık Dergisi · Ağaç kabuğunun yapısı ve yararlanma imkanları (Structure of tree bark and possibility of utilization) · https://acikerisim.isparta.edu.tr/xmlui/handle/123456789/4031 · T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm

Sık sorulan sorular