Fındık Çiçekli Dalı

Çiçekli dal nedir, ne zaman açar?

Fındık, aynı bitki üzerinde ayrı yerlerde erkek ve dişi çiçek taşır; tozlaşma yalnız rüzgârla olur. Ankara Üniversitesi'nin fındık yetiştiriciliği ders notuna göre erkek çiçekler (püs, kedicik) bir önceki yıl haziranda yaprak koltuklarında oluşmaya başlar, kasım ayından itibaren olgunlaşır ve fener gibi sarkar. Bir erkek çiçek salkımı 4-5 milyon çiçek tozu verebilir.

Fındık Araştırma Enstitüsü'nün ocak ayı fenoloji notu, ocak içinde erkek çiçeklerin (püslerin) yeşilimsi açık sarı tonlarda net görüldüğünü ve ekolojik koşullara bağlı olarak erkek ve dişi çiçeklerin aktif hale gelebileceğini söyler. Ders notuna göre tozlaşma kasım-aralıkta başlar ve mart ayına kadar sürer. Yani "çiçekli dal" mevsimi kabaca kış ortasından mart ortasına uzanan bir penceredir; kesin takvim ilçeye ve çeşide göre değişir.

Süs ve dekor tarafı çıplak, sarı püslü dalı ister: vazoda doğal aranjman, bahar konsepti masa süsü, salon ve vitrin dekoru, fotoğraf ve film seti. Ankara Üniversitesi süs bitkileri ders notu kesme çiçeği "sepet, buket, çelenk ve aranjmanlarda kullanılan çiçek, gonca, dal ve yaprakların taze, kurutulmuş, boyanmış ya da ağartılmış olarak sunulması" diye tanımlar; yani dal bu tanımın içinde yer alır.

Üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik kartları sayfanın altında ayrıca listelenir; burada bağlamı veriyoruz. Fındığın kendi pazarı ve çeşitleri ayrı pazar sayfalarındadır.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Fındık Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=9214 · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü · Fenoloji notları: Ocak · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/findik/Sayfalar/Detay.aspx?SayfaId=36 · Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=2039

Kesim bahçeye zarar verir mi? Dikkat edilecekler

Fındıkta püsler bahçenin çiçek tozu kaynağıdır. Dişi çiçekler, stilleri tomurcuktan çıkmaya başladığı andan itibaren çiçek tozunu kabul eder ve yaklaşık 40 gün alıcı kalır; dölleme mayıs ortasında olur. Ders notu yeterli bir tozlaşma için bahçede yüzde 10 oranında tozlayıcı çeşit bulundurulmasını ister; Bakanlık el kitabı da meyve tutumu için bahçenin onda birinde tozlayıcı çeşit olmasını söyler.

Bu bilgiler dal kesiminin neden dikkat istediğini açıklar: tozlayıcı çeşidin püslü dallarını fazla keserseniz bahçede çiçek tozu azalabilir; tozlaşma, tozlayıcı noksanlığına bağlı verim düşüklüğü sorunlarından biri olarak ders notunda sayılır. Ne kadar dal alınırsa verimin ne kadar etkileneceğini ölçen bir çalışma bulamadık; bu "teyit edilir" noktasıdır. Karar vermeden önce Fındık Araştırma Enstitüsü ya da il tarım ve orman müdürlüğüne danışın.

Kesimi budamayla birleştirmek en akıllı yoldur. El kitabına göre budama esas olarak iki zamanda yapılır: hasattan sonra ekim ayı sonlarında başlayan sonbahar-kış budaması ve marttan itibaren yaklaşık üç ay süren ilkbahar (yeşil) budaması. Fazla uzamış, ocak içine ve dışına taşan, yaşlanmış ve hastalıklı dalların çıkarılması zaten verim budamasının işidir; bunları satmak, atıkla ikincil gelir yapmaktır.

Hastalıklı dal satılmaz ve bahçede bırakılmaz. El kitabına göre fındıkta dal kanseri gibi hastalıklarda enfekteli dallar kesilip imha edilmelidir, budama aletleri bir ocaktan diğerine geçerken dezenfekte edilmelidir ve hastalıklı bahçelerde budama bakterinin aktif olmadığı yaz ve kış aylarında yapılmalıdır. Hastalıklı bahçeden dal alıp başka bir bahçeye ya da alıcıya taşımak hastalığı yayma riski taşır.

Kök sürgünü: Fındık kök sürgünü vermeye çok eğilimlidir; sürgün temizliği ürün budaması olarak da önemlidir. Sürgünlerden alınan dal, bahçenin ana ocağına zarar vermeden satışa uygun olabilir; hangi sürgünün kesileceğini bahçe sahibi karar verir.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Fındık Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=9214 · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Kalite ölçütleri

Süs dalının kalitesi için resmî bir standart bulamadık. Alıcının sorduğu şeyler aşağıdaki gibidir. Dal uzunluğu ve çatlaksız, düz olması alıcıya göre değişir; kesim anında püslerin tomurcuk durumunda mı yoksa açmış mı olduğu da alıcıya göre değişir. Sektör kartlarında "açmamış tomurcuk", "düz, çatlaksız" ve "60-80 santim" gibi ölçütler görürseniz bu alıcı beklentisidir; kaynağını okumadık.

Vazo ömrü ve dalın kesimden sonra ne kadar taze kalacağı için kaynak okuyamadık; bu yüzden bir süre yazmıyoruz. Satıcı, dalın kesim tarihini ve püslerin durumunu alıcıya açıkça bildirmelidir.

• Hastalıksız dal: kanser yarası, leke, böcek ya da galeri izi yok.
• Tek cins, tek bahçe: karışık partiyi alıcı sevmez.
• Kesim tarihi ve bahçe bilgisi ilanda yazılı.
• Demetleme: dallar ezilmeden, boyu eşit, ağzı bağlı.
• Su ya da serin yerde bekleme: kesim ile teslim arasındaki süre kısa.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Kim alır, ne için kullanılır?

Alıcılar sektör sektör farklıdır. Çiçekçiler ve düğün-organizasyon firmaları dalı aranjman, buket aksesuarı ve masa dekoru için alır. Otel ve restoranlar lobi ve masa süslemesi için sezonluk dal ister. Fotoğraf ve film stüdyoları bahar konsepti çekimleri için set dekoru olarak kullanır. Ev ve kına-nikah dekorasyonu bireysel alıcıların başlıca kullanımıdır.

Ankara Üniversitesi ders notundaki tabloya göre Türkiye süs bitkileri ihracatında 2013 yılında "yosun ve ağaç dalları" kalemi 6.811.000 dolar değer göstermiştir. Bu kalem tek bir bitki türünü değil, bütün ağaç dallarını ve yosunu birlikte sayar; fındık dalının payını ayıramıyoruz. Dal ticaretinde fındığa özel bir ihracat verisi bulamadık.

Toplayıcılar çoğunlukla şehir çiçek halleri ve çiçekçiler için küçük partileri toplar; dönüştürücüler buket ve aranjman atölyeleridir. Hassas yük nakliyecileri dalları su kovasında ya da serin ortamda taşır. Alıcı ve satıcı kartları sayfanın altında ayrıntılı gösterilir.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=2039

Mevzuat: kimden, nereden kesilir?

Fındık dalının satışına özgü ayrı bir yönetmelik bulamadık. Kendi bahçenizdeki dalı kesip satmak için ayrı bir iznin gerekip gerekmediğini il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Başkasının bahçesinden dal almak bahçe sahibinin iznine bağlıdır. Devlet ormanındaki yabani fındık çalısından dal kesmek ise farklı bir durumdur: Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik'e göre orman ürünü, Devlet ormanlarındaki ağaçlar ve ağaççıklar ile bunlardan elde edilen ürünler ve ormanlardan elde edilen bütün odun dışı ürünlerdir. Devlet ormanından dal almak için orman işletme müdürlüğünden izin ve satış şartlarını sorun; biz bu izin rejimini okuyamadık.

Hastalıklı dalın taşınması ve satılması için bitki sağlığı kuralları olabilir; ayrıntı il müdürlüğündedir. Dalın dekor amaçlı satışı, tüketici mevzuatı ve ilan kurallarına tabidir; ilan metninde hasat tarihi ve miktarı gerçeğe uygun yazın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/ · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler dalın boyu ve düzgünlüğü, püslerin durumu (kapalı ya da açık), demet büyüklüğü, partinin tek bahçeden olması, kesim tarihi, nakliye mesafesi ve mevsimdir. Şubat sonundan mart ortasına kadar olan pencere dar olduğu için satış hızlı yapılır.

Nakliye ve bekletme: Dalların uçları ezilmeden, demetlenmiş ve ağzı bağlı taşınır. Teslim süresi ne kadar kısa olursa o kadar iyidir; dalın taze kalma koşulları için kaynak okuyamadık, alıcının isteğini yazılı alın.

İlan verirken dal boyunu, miktarı (demet sayısı), kesim tarihini, bahçenin hangi ilçede olduğunu ve teslim yerini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Fındık Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=9214 · Ankara Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü · Süs Bitkileri Yetiştiriciliği (ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=2039

Sık sorulan sorular