Evcil Hayvan Kuru Maması (Ticaret Rehberi)

Kuru mama ticarette nedir?

Kuru mama, kedi ve köpek için hazırlanmış, nemi düşük, torba ya da çuvalda satılan yemdir. Hukukta mama bir "yem"dir; yani gıda gibi değil, yem mevzuatına göre piyasaya arz edilir. Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik, gıda amaçlı olan ve olmayan hayvanlara yönelik yemlerin piyasaya arzını, kullanımını, etiketlenmesini, paketlenmesini ve sunumunu düzenler (md. 2). Yönetmeliğin tanımlar maddesinde "ev ve süs hayvanı" ile "gıda amaçlı olmayan hayvan" ayrı ayrı tanımlanır (md. 4).

Ticaret açısından kuru mamanın üç özelliği öne çıkar. Birincisi, ürün paketlidir ve etiketi hukuken zorunlu bilgi taşır. İkincisi, raf ömrü uzundur ama sınırsız değildir; son kullanım ya da en uygun kullanım tarihi etikette yazar. Üçüncüsü, hacimlidir: torba ve palet taşımak, depolamak ve nemden korumak maliyetin önemli parçasıdır.

Evcil hayvan konusunun beslenme, tür ve yaş grubu ayrıntıları veteriner pazarındaki rehberde anlatılır. Bu sayfa o ayrıntıya girmez; alım-satım yapan kişinin bilmesi gereken kaydı, etiketi ve belgeyi anlatır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (md. 2, 4, 5, 13, 14, 16, 17, 18, 20; yayımdaki 2011 metni okundu, sonraki değişikliklerin hepsi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-12.htm

Kim üretir, kim getirir, kim satar?

Kuru mama zincirinde dört kademe vardır. Üretici fabrikalar mamayı yapar. İthalatçılar yurt dışı markaları getirir. Toptancılar ve distribütörler bunları bölgesel olarak dağıtır. Perakendeciler (pet mağazaları, tarım marketleri, çevrim içi satıcılar) son kullanıcıya satar. Bazı üreticiler doğrudan perakendeciye de satar.

Her kademenin kayıt durumu aynı değildir. Tarım ve Orman Bakanlığı yem işletmelerini iki gruba ayırır: onay kapsamındakiler ve kayıt kapsamındakiler. Bakanlığın sayfasında kayıt kapsamına giren işletmeler arasında yem ithalatçıları, yem hammadde tedarikçileri, perakende yem satış ve depolama yerleri ve paketleme yapan yem işletmeleri sayılır. Aynı sayfa, kedi-köpek maması üreten işletmelerin hayvansal yan ürünler mevzuatı gereği Bakanlıktan onay alması gerektiğini, bu işlemlerin 1 Ocak 2019'dan beri il müdürlüklerince yürütüldüğünü yazar.

Yem Hijyeni Yönetmeliği'nin bir hükmü alıcıyı da bağlar: yem işletmecileri kullanacakları yemleri onaylı ya da kayıtlı işletmelerden temin etmekle yükümlüdür (md. 6/6). Yani toptancı olarak mama alıyorsanız, aldığınız yerin kaydını sormak ticari bir nezaket değil, yönetmelikteki bir yükümlülüğün parçasıdır. Bakanlık kayıtlı ve onaylı işletmelerin listesini kamunun erişimine sunar (md. 13).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (md. 2, 4, 5, 13, 14, 16, 17, 18, 20; yayımdaki 2011 metni okundu, sonraki değişikliklerin hepsi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-12.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yem Hijyeni Yönetmeliği (RG 27.12.2011; md. 2, 6, 7, 9, 10, 15, 16, 19; metin bir dernek sitesindeki PDF kopyasından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://yum-bir.org/wp-content/uploads/2026/01/Yem-Hijyeni-Yonetmeligi.pdf · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yem Hizmetleri, İşletme Kayıt ve Onay İşlemleri (kayıt ve onay kapsamı, ithalatçı, depo, paketleme; kedi-köpek maması üreten işletmelerin onayı) · https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Gida-Ve-Yem-Hizmetleri/Yem-Hizmetleri/Isletme-Kayit-Ve-Onay-Islemleri

Etiketten ne okunur?

Etiket, mamanın kimlik kartıdır. 2011 tarihli yönetmelik metnine göre yemlerde işletmecinin adı ya da unvanı ve adresi, yemin türü (yem maddesi, tam yem ya da tamamlayıcı yem), parti ya da seri numarası, net miktar ve onaylı işletmelerde onay numarası yer alır. Karma yemlerde hayvan türü ve kullanım amacı ile içerik maddelerinin ağırlığa göre büyükten küçüğe listesi de gerekir (md. 14, 16). Ev ve süs hayvanı yemlerinin etiketinde, katkı maddeleri ve yem maddeleri hakkında bilgi almak için bir telefon numarası bulunmalıdır (md. 18).

Toplam ağırlığı 10 kilogramı aşmayan paketli ev ve süs hayvanı yemlerinde bazı bilgiler, paketlerin içinde taşındığı dış ambalajda da verilebilir (md. 20). Toptan alırken bu ayrıntı işe yarar: koli üzerindeki bilgi ile tek tek paketin üstündeki bilgi eşleşmelidir.

Mama etiketindeki "ham kül" ifadesi bir içerik maddesi değildir. Yemin yakılınca geriye kalan inorganik kısmını gösteren bir analiz değeridir. Mineral kaynağı ise kemik unu gibi hammaddelerdir. 20 Aralık 2025 tarihli ve 33113 sayılı Resmî Gazete'deki değişiklik, analiz metodu değişmemek kaydıyla ev ve süs hayvanı yemlerinde "ham kül" yerine "inorganik yakma kalıntısı" ya da "inorganik madde", "ham protein" yerine "protein" ve "ham yağ" yerine "yağ miktarı" ifadelerinin kullanılabileceğini söyler. Aynı değişiklik analitik bileşen ve katkı maddesi değerlerinin en az-en çok biçiminde ya da iki değer aralığı olarak değil, tek değer olarak yazılmasını ister.

Geçiş düzeni de önemlidir: değişikliğin geçici maddesine göre işletmeler yayımdan önce mevzuata uygun bulundurdukları etiketleri altı ay kullanabilir ve bu etiketli yemler yayımdan itibaren bir buçuk yıl piyasada bulunabilir. Elinizdeki stokta eski ve yeni etiket yan yana görünebilir; bunun nedeni budur.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (md. 2, 4, 5, 13, 14, 16, 17, 18, 20; yayımdaki 2011 metni okundu, sonraki değişikliklerin hepsi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-12.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelikte Değişiklik (RG 20.12.2025/33113; ev ve süs hayvanı yemi etiketi, geçici madde; metin Alomaliye yayınından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://www.alomaliye.com/2025/12/20/yemlerin-piyasaya-arzi-ve-kullanimi-hakkinda-yonetmelikte-degisiklik-20-12-2025/

Mama satmak için kayıt gerekir mi?

Cevap faaliyetin ne olduğuna bağlıdır. Yem Hijyeni Yönetmeliği, kayda tabi yem işletmelerinin Bakanlığa kayıt yaptırmasını zorunlu tutar; kaydını yaptırmayan işletme faaliyetini sürdüremez (md. 9). Kayıt başvurusunda başvuru formu ile işyeri açma ve çalışma ruhsatı belgesi istenir. Onaya tabi işletmeler ise faaliyete geçmeden önce onay alır (md. 10).

Aynı yönetmeliğin kapsam maddesi, ev ve süs hayvanı yemlerinin perakende satışlarını yönetmeliğin dışında bırakır (md. 2). Buna karşılık Bakanlığın kayıt sayfası perakende yem satış ve depolama yerlerini kayıt kapsamında sayar. İki metin arasındaki bu fark, tek tezgahta mama satan küçük işletmenin durumunu belirsizleştirebilir. Perakende satış yapacaksanız ve kaydınızdan emin değilseniz il tarım ve orman müdürlüğüne yazılı sorun; cevabı saklayın.

İthalat ve ihracat için de ayrı hüküm vardır: ithal edilecek yemler kanuna, yönetmeliğe ve yem mevzuatına uygun olmalıdır; gıda amaçlı olmayan hayvanlar için üretilen yemlerin ihracatında da aynı mevzuat uygulanır (md. 15, 16). Güncel ithalat belgeleri, gümrük tarife kodu ve kontrol belgesi için gümrük müşavirinden ve il müdürlüğünden teyit alın.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yem Hijyeni Yönetmeliği (RG 27.12.2011; md. 2, 6, 7, 9, 10, 15, 16, 19; metin bir dernek sitesindeki PDF kopyasından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://yum-bir.org/wp-content/uploads/2026/01/Yem-Hijyeni-Yonetmeligi.pdf · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yem Hizmetleri, İşletme Kayıt ve Onay İşlemleri (kayıt ve onay kapsamı, ithalatçı, depo, paketleme; kedi-köpek maması üreten işletmelerin onayı) · https://www.tarimorman.gov.tr/Konular/Gida-Ve-Yem-Hizmetleri/Yem-Hizmetleri/Isletme-Kayit-Ve-Onay-Islemleri

Depolama ve raf ömrü

Yönetmeliğe göre kolay bozulabilen karma yemlerde kesin tarihli "kullanım" ifadesi, diğerlerinde ay belirtilerek "en uygun" kullanım ifadesi ya da üretim tarihinden itibaren gün ya da ay cinsinden süre yer alır (md. 16). Kuru mama genellikle ikinci gruptadır. Yani etikette yazan tarihe uymak hem hukuki hem ticari bir gerekliliktir.

Depo şartlarının ayrıntısı Yem Hijyeni Yönetmeliği eklerindedir ve bu rehberde ek metinleri okunmadı. Genel uygulama olarak nemden, doğrudan güneşten ve kemirgen ile böcekten korunan, zeminden ayrılmış (palet üzerinde) bir depo kullanılır; ama bağlayıcı olan her zaman üreticinin etiketindeki saklama koşuludur.

Stok yönetiminde ilk giren ilk çıkar kuralı uygulanır. Parti numarası ve son kullanma tarihi kayıt altına alınmalıdır; çünkü bir partide sorun çıktığında geri çağırmanın kapsamı parti numarasıyla belirlenir. Yönetmelik, insan, hayvan ya da çevre için ciddi risk belirlenirse hızlı uyarı sisteminin uygulanacağını da söyler (md. 19).

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (md. 2, 4, 5, 13, 14, 16, 17, 18, 20; yayımdaki 2011 metni okundu, sonraki değişikliklerin hepsi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-12.htm · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Yem Hijyeni Yönetmeliği (RG 27.12.2011; md. 2, 6, 7, 9, 10, 15, 16, 19; metin bir dernek sitesindeki PDF kopyasından okundu, Resmî Gazete adresi doğrulanmadı) · https://yum-bir.org/wp-content/uploads/2026/01/Yem-Hijyeni-Yonetmeligi.pdf

Alım-satımda dikkat edilecekler

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler şunlardır: torba boyu, marka ve üretici, ürünün ithal ya da yerli olması, alım miktarı, ödeme vadesi, nakliye mesafesi ve son kullanma tarihine kalan süre.

Toptan alımda şu soruları yazılı sorun: Üretici ya da ithalatçının kayıt ya da onay durumu nedir? Parti numarası ve son kullanma tarihi nedir? Etiket Türkçe ve yönetmeliğe uygun mu? Ürün hangi koşulda taşınmış ve depolanmış? İade ve değişim koşulu nedir? Cevapları faturayla birlikte saklayın.

Ürün güvenliği genel kanunu da zincirin her halkasını ilgilendirir. 7223 sayılı Kanun, ürünün güvenli olmasını zorunlu kılar (md. 5) ve imalatçı, ithalatçı ve dağıtıcı için ayrı yükümlülükler sayar (md. 7, 9, 10). Aynı kanunun 2. maddesine göre bir ürüne ilişkin özel bir kanun varsa, özel kanunda hüküm bulunmayan hâllerde bu kanun uygulanır; mama için özel mevzuat yem mevzuatıdır.

İlan verirken ürün adı, marka, torba boyu, adet, son kullanma tarihi ve teslim yeri belirtilirse hem alıcı hem satıcı zaman kazanır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi · 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu (RG 12.3.2020/31066; md. 1, 2, 5, 7, 9, 10) · https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.7223.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (md. 2, 4, 5, 13, 14, 16, 17, 18, 20; yayımdaki 2011 metni okundu, sonraki değişikliklerin hepsi okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111227-12.htm

Sık sorulan sorular