Toprak İşleme Makineleri

Toprak işleme neden yapılır, hangi alet ne iş görür?

Ankara Üniversitesi ders notu toprak işlemeyi şöyle tanımlar: tohum yatağı hazırlığından başlayarak bitkinin ihtiyacına göre toprağın alet ve makinelerle mekanik olarak hareketlendirilip istenen toprak koşullarının elde edilmesi. Yani amaç toprağı ters çevirmek değil, bitkiye uygun yatağı kurmaktır.

Aletler iki basamakta toplanır. Kulaklı ve diskli pulluklar birincil (esas) toprak işleme grubundadır. Kültivatörler, tırmıklar, frezeler, merdaneler ve tarla sürgüleri ikincil toprak işleme grubundadır. Notta, koruyucu toprak işleme yaygınlaştığı için dipkazan, çizel, ağır diskli tırmık ve rototiller gibi aletlerin de birincil gruba katıldığı yazılıdır.

Aletler toprağa etki biçimlerine göre de ayrılır: toprağı şeritler halinde kesip devirerek yüzey artığını gömenler (kulaklı pulluklar), toprağı devirmeden alttan yırtarak işleyenler (çizel, dipkazan, parabolik pulluk), karıştıranlar (frezeler, diskli tırmıklar) ve bastıranlar (merdaneler). Alırken "ne işi için" sorusunu bu dört etkiden birine bağlayın.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Giriş ve Toprak İşlemenin Amaçları (üniversite ders notu, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10276 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Toprak Parametreleri, Tarihçe ve Sınıflandırma (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10277

Hangi alet, hangi iş için?

Diskli ve kulaklı pulluk arasında seçim toprağa bağlıdır. Ders notuna göre diskli pulluklar kulaklı pulluklara göre çamurlu, köklerle bağlı, çayırla kaplı, taşlı toprak koşullarına uygundur; döndükleri için engellere takılmazlar ve toprağı karıştırma yetenekleri daha fazladır. Kulaklı pullukların toprağı devirme yeteneği ise daha yüksektir. Diskli pulluk ağır ve nem içeriği yüksek toprakları iyi parçalayamayabilir ve iş derinliği kulaklı pulluktan azdır.

Kültivatör tek bir alet değil, bir ailedir: tarla kültivatörü, çizel, dekompaktör, dipkazan, drenaj pulluğu, ot yolucu, lister ve çapa kültivatörü. Notta bu aletlerin amaçları arasında toprağı kabartmak ve havalandırmak, kesekleri parçalamak, yabancı otu kesmek, kaymak tabakasını kırmak, sıkışmayı gidermek, tohum yatağı hazırlamak ve anız bozmak sayılır.

Rotovatör, klasik adıyla yatay milli toprak frezesidir. Ders notuna göre rotovatörler yüzeysel toprak işleme ve tohum yatağı hazırlığı yapar ve hafif ile orta ağır toprak koşullarında başka bir alete gerek kalmadan tohum yatağını hazırlayabilir. Rototiller geliştirilmiş frezedir; yüzeydeki artığı, yabancı otları ve örtü bitkilerini parçalayıp toprağa karıştırır. Bahçe, bağ ve seralar için kaydırmalı ve duyargalı frezeler ile motorlu çapalar da vardır.

Dipkazan ise taban taşını ve derin sıkışmış katmanı kırmak içindir. Notta taban taşı sorunu olan topraklarda ürün verimi için dipkazanla 3-4 yılda bir, ortalama 40-60 cm derinlikten işlenmesi önerilir; alt toprak sıkışması uzun sürede oluştuğundan her yıl dipkazan gerekmediği de yazılıdır. Bu bilgi bir öneridir; kendi tarlanız için il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün teknik elemanına danışın.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Diskli Pulluklar (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10282 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Kültivatörler (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10285 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Toprak Frezeleri (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10286 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Toprak Parametreleri, Tarihçe ve Sınıflandırma (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10277 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Giriş ve Toprak İşlemenin Amaçları (üniversite ders notu, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10276

Traktör gücü ve alet uyumu

Ders notları traktör gücüne belirli bir kW ya da beygir rakamı bağlamaz; kaynakta olmayan rakamı bu rehber de yazmaz. Notlar yönü gösterir: ağır topraklarda daha güçlü traktör gerekir ve toprak işlemede çeki gücü, dolayısıyla tutunma koşulları göz önüne alınarak traktör seçilir. Meyilli arazide düz araziye göre daha fazla güç gerekir.

Alet çeşidine göre bağlantı da değişir. Frezeler, traktörün kuyruk milinden hareket alır; kuyruk mili çıkışı, devri ve boyutları standartlaştırılmıştır (TS 557). Pulluk ve çizel gibi aletler ise çeki işi yapar ve traktörün çeki demiri ya da üç nokta askı sistemine bağlanır. Ders notu, hidrolik donanımın bağlanacak aletin hidrolik gücü gereksinimini karşılaması gerektiğini ayrıca yazar.

Pratik yol şudur: aleti alacağınız satıcıdan, o alet için gereken çekiş gücünü ve bağlantı tipini (askı kategorisi, kuyruk mili devri, hidrolik çıkış sayısı) yazılı isteyin; traktörünüzün tescil ve teknik belgesindeki değerlerle karşılaştırın. Yetmiyorsa alet verimsiz çalışır ve traktör zorlanır. Şüphede il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünün mekanizasyon teknisyenine danışın.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Motorlar ve Traktörler Dersi: Traktörler (bölüm 4; üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10775 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Giriş ve Toprak İşlemenin Amaçları (üniversite ders notu, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10276 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Toprak Frezeleri (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10286

Alırken: test raporu, CE ve etiket

Tarım Alet ve Makine Test Merkezi'nin sayfasına göre test raporları tarım alet ve makinaları için de düzenlenir ve rapor makinede değişiklik yapılmadığı sürece geçerlidir; Tarım Reformu Genel Müdürlüğü üzerinden alınan raporlar (tarımsal mücadele makineleri hariç) 5 yıl geçerlidir. Başvuruyu üretici ya da ithalatçı yapar. Yeni alet alırken raporun var olup olmadığını sorun.

CE işareti ayrı bir konudur. Test Merkezi, CE işaretlemesinin tamamen üretici firmanın sorumluluğunda olduğunu yazar. Makina Emniyeti Yönetmeliği, imalatçının makineyi piyasaya sunmadan önce temel sağlık ve güvenlik kurallarını sağlamasını, teknik dosyayı hazırlamasını, gerekli bilgi ve talimatı vermesini, AT uygunluk beyanını düzenlemesini ve CE işaretini iliştirmesini ister. CE işareti ya da AT uygunluk beyanı olmaması yönetmelikte uygunsuzluk durumları arasındadır. Yönetmeliğin dışında bıraktığı ürün grupları da yazılıdır; aletinizin kapsama girip girmediğini satıcıdan ve il müdürlüğünden teyit edin.

Talimatın dili önemlidir: yönetmelik talimatın Türkçe hazırlanmasını ya da orijinal talimata Türkçe çevirinin eklenmesini ister. Kullanma kılavuzu yabancı dilde gelen alet için çeviriyi isteyin.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı, Tarım Alet ve Makine Test Merkezi · Sık Sorulan Sorular · https://www.tarimorman.gov.tr/TRGM/tamtest/Menu/45/Sik-Sorulan-Sorular · Sanayi ve Ticaret Bakanlığı · Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT), RG 3.3.2009/27158 (imalatçı yükümlülükleri, CE işareti, AT uygunluk beyanı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/03/20090303-4.htm

İkinci el alet alırken

Toprak işleme aletinin ikinci elinde tescil gibi bir belge yoktur; muayeneyi gözle ve çalıştırarak siz yaparsınız. Ders notlarındaki parça listeleri size neye bakacağınızı gösterir. Diskli pullukta disk, payanda, sıyırıcı, çatı ve tekerlekler vardır; diskin aşınması, çatlağı ve rulmanları kontrol edilir. Frezelerde mil, disk ya da plaka, bıçaklar, arka kapak, hareket iletim düzeni, kızaklar ve tekerlekler bulunur; bıçakların aşınması ve dizilişi bakılacak yerdir.

Kuyruk miliyle çalışan alette mafsallı milin ve koruyucusunun yerinde ve sağlam olduğuna bakın; dönen parçalar makinede en çok dikkat isteyen yerdir. Aleti traktöre bağlayıp boşta çalıştırın; titreşim, ses ve yağ kaçağı varsa alıcı olarak bunu fiyat pazarlığına değil, satın almama kararına bağlayın.

Yeni alette test raporu ve CE, ikinci elde ise satıcının fatura ya da satış belgesi, aletin geçmişi ve yedek parça bulunabilirliği sorulur. Hibe alıyorsanız aletin ikinci el olmaması şarttır; ayrıntı traktör rehberinde.

Kaynak: Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Diskli Pulluklar (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10282 · Ankara Üniversitesi Açık Ders · Toprak İşleme Alet ve Makinaları Dersi: Toprak Frezeleri (üniversite ders notu) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=10286

Sık sorulan sorular