Silaj Makinesi ve Balya Makinesi

Üç makine, üç iş

Silaj makinesi, ayakta duran ya da biçilmiş yeşil yemi (mısır, hasıl, yonca gibi) kıyar ve römorka ya da silo alanına atar. Kıyma uzunluğu silajın sıkıştırılabilmesini ve havasız kalmasını etkiler. Balya makinesi ise kurumuş otu, anızı ya da sapı sıralardan toplayıp sıkıştırarak ip ya da telle bağlar. Sarma makinesi yuvarlak balyayı streç ya da naylon filmle kaplar; Ankara Üniversitesi ders materyaline göre streç filmle kaplanan balyalar bekletilerek silaj hâline getirilir.

Mısır silajının kendisi (hasat zamanı, kalite, sıkıştırma ve kapatma) tarımart mısır silajı rehberinde anlatılır; bu rehber makineye odaklanır. Silaj yapacağınız bitkiye ve işletmenizin ölçeğine göre iki yol vardır: kıyıp silo ya da silaj yığını yapmak, ya da balyalayıp sarmak. Hangisinin uygun olduğu işletmenizin hayvan sayısına, depolama alanına ve işgücüne bağlıdır.

Makineyi çalıştıracağınız traktör, işin en pahalı kısımlarından biridir. Traktör, römork ve toprak işleme rehberlerimizde traktörün gücü, tescil ve muayene konuları ayrıntılıdır; burada yalnızca makineyle uyum anlatılır.

Kaynak: Ankara Üniversitesi · Tarım makineleri açık ders materyali: 2.6 Balya Makinaları (sınıflandırma, otomatik bağlamalı balya makinesi, yuvarlak balya, sarma makinaları; üniversite ders materyali, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=59585

Balya makinesi türleri

Ankara Üniversitesi ders materyali balya makinelerini dört şekilde sınıflandırır. Hareket şekline göre sabit, traktörle çekilen (kuyruk milinden tahrikli ya da motorlu) ve kendi yürür olanlar vardır. Balya biçimine göre yuvarlak (silindir) ve köşeli (dikdörtgen prizma) balya yapanlar vardır. Sıkıştırma basıncına göre düşük ve yüksek basınçlı, bağlama malzemesine göre ip ya da tel bağlamalı makineler vardır.

Kuyruk milinden tahrikli makinelerde traktör hem makineyi çeker hem de çalıştırır; bu yüzden traktörün yeterince güçlü olması gerekir. Üzerinde motoru olan balya makinesi daha pahalıdır, ama çekmek için daha küçük güçlü ve daha ucuz traktör yeter. Kendi yürür makinelerin kapasitesi diğerlerinden yüksektir ve büyük çiftliklerde geniş alanlarda kullanılır.

Otomatik bağlamalı pikaplı (köşeli) balya makinesi ders materyaline göre günümüzde en yaygın klasik tiptir. Pikap ürünü sıradan kaldırır, helezon balya odasına iletir, piston ürünü sıkıştırır, bağlama düzeni ip ya da telle bağlar ve ölçüm çarkı balya boyunu belirler. Pistonun dakikadaki strok sayısı 65 ile 80 arasındadır ve normal koşullarda iş verimi saatte 8 ile 10 tona çıkabilir. Düşük basınçlı makinelerde balya öz kütlesi metreküp başına 80 ile 100 kilogram, balya kütlesi 6 ile 20 kilogramdır.

Yuvarlak balya makineleri balya büyüklüğüne göre küçük ve büyük boyutlu, yapım yöntemine göre ürünü balya odasında taşıyarak ya da yerde sürükleyerek balya yapanlar diye ayrılır. Küçük boyutlu yuvarlak balyalar genellikle 50 kilograma kadar olur; bir metre uzunluğunda ve 600 milimetre çapında olabilir. Balyayı bantlı, döner çelik tamburlu ya da zincirli odada sarmak üç ayrı yapıdır; bakım ve yedek parça tipine göre değişir.

Kaynak: Ankara Üniversitesi · Tarım makineleri açık ders materyali: 2.6 Balya Makinaları (sınıflandırma, otomatik bağlamalı balya makinesi, yuvarlak balya, sarma makinaları; üniversite ders materyali, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=59585 · Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Silindir balya yapan makinaların mekanizasyon planlamasına yönelik işletme özelliklerinin saptanması (yüksek lisans tezi, 1994; yalnız açık erişim özeti okundu) · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/8111

Sarma, bağlama ve silaj balyası

Yuvarlak balya sarma makineleri iki yapıdadır: birinde sarma tablası sabit ve film tutucu hareketli, diğerinde tersidir. Ankara Üniversitesi ders materyaline göre traktör kuyruk milinden tahrik edilen sarma makineleri hidrolik motor kullanır. Kıyılmış yeşil yemi paketleyen makineler silaj makinesiyle birlikte çalıştırılarak aynı anda kıyma, silindirik balya yapma ve paketleme yapabilir. Elektrik motorlu paketleme makinelerinin denge için dört ayağı vardır; bu ayaklar yalnızca çalışma sırasında kullanılır.

Bağlama malzemesi konusunda ders materyali şunu yazar: tel bağlamalı balya makinelerinde bir ton ürün için yaklaşık 5 ile 6 kilogram tel, ip bağlamalılarda yaklaşık 1,5 kilogram ip tüketilir. Tel hayvan sağlığı açısından tehlikeli olduğundan dikkat edilmelidir; ipin de balyadan alındıktan sonra otun hayvanlara verilmesinden önce çıkarılması gerektiği yazılıdır. İp ve tel standartlarla belirlenmiş özellikte (kalınlık, kopma direnci) olmalıdır.

Uludağ Üniversitesi'nde 1994'te hazırlanan bir yüksek lisans tezi, sabit balya odalı silindirik balya makinelerinde ürün cinsi, nem oranı, teknik tarla verimi, sıraların (namlı) durumu ve balya boyutu ile ağırlığının makinenin iş verimini etkilediğini bildirir; balya başına gereken ip miktarı makinenin tipine, balya boyutuna ve sarım sayısına göre değişir. Yani iyi sıra yapmak, uygun nemde balyalamak ve makineyi ürüne göre ayarlamak makine kadar önemlidir.

Makinelerde sıkışmada makineyi korumak için kavramalar (volan, toplayıcı, bağlama grubu, beşik) ve emniyet cıvataları ya da pimleri bulunur. Volan kavraması iletilen gücü kontrol eder, sıkışmada kuyruk milinden gelen hareketi işleyici organlara iletmez; aşırı zorlamada volan emniyet cıvatası kopar. İkinci elde bu parçaların yerinde ve sağlam olması gerekir.

Kaynak: Ankara Üniversitesi · Tarım makineleri açık ders materyali: 2.6 Balya Makinaları (sınıflandırma, otomatik bağlamalı balya makinesi, yuvarlak balya, sarma makinaları; üniversite ders materyali, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=59585 · Uludağ Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü · Silindir balya yapan makinaların mekanizasyon planlamasına yönelik işletme özelliklerinin saptanması (yüksek lisans tezi, 1994; yalnız açık erişim özeti okundu) · https://acikerisim.uludag.edu.tr/handle/11452/8111

Silaj makinesi örneği: bir il müdürlüğü şartnamesi

Tarım ve Orman Bakanlığı Osmaniye İl Müdürlüğü'nün Kırsal Dezavantajlı Alanlar Kalkınma Projesi (KDAKP) kapsamında 2026'da yayımladığı silaj makinesi teknik şartnamesi, bir silaj makinesinde hangi özelliklerin istendiğini gösteren somut bir örnektir. Şartnameye göre makine iki sıra çalışmalı, en az 56 kW (75 beygir gücü) güç gerektirmeli, kesici bıçak sayısı 12 olmalı, iş genişliği en az 120 santimetre ve iş kapasitesi en az saatte 40 ton olmalıdır. Parçalama boyutu en az 3 milimetre, çalışma pozisyonu ön, yan ya da arka, baca sistemi hidrolik istenir.

Aynı şartname üretici firmadan en az 2 yıl garanti, yedek parça ve servis hizmeti, kullanıcı kılavuzu ve yedek parça listesi, TSE ve ISO standartlarına uygun üretim, operatör güvenliği için uyarı etiketleri ve kullanım talimatı ve kullanım eğitimi ister. Bu şartlar yalnızca o hibe alımının şartlarıdır, genel bir standart ya da her silaj makinesi için geçerli bir kural değildir. Ama alırken sorulacak sorular için iyi bir kontrol listesi verir: güç gereksinimi, iş genişliği, kapasite, bıçak sayısı, garanti, yedek parça, kılavuz ve eğitim.

Makine alırken traktörünüzün gücünün makinenin istediği asgari güce uyup uymadığına bakın. Şartname örneğinde asgari güç 56 kW (75 beygir) yazılıdır; sizin makinenizin gücü için üreticinin kılavuzu esastır. Kuyruk mili devri, hidrolik çıkış sayısı ve bağlantı tipi (üç nokta) için traktör satıcısına ve üreticiye yazılı sorun.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı Osmaniye İl Müdürlüğü · Silaj Makinesi Teknik ve İdari Şartnamesi (Kırsal Dezavantajlı Alanlar Kalkınma Projesi hibe alımı, 2026; yalnız o alımın şartlarıdır, genel standart değildir) · https://osmaniye.tarimorman.gov.tr/Belgeler/2026%20kdakp/Silaj/TEKNİK%20VE%20İDARİ%20ŞARTNAME.docx

Belge ve CE: traktör kapsam dışı, çekilen makine kapsamda

Makina Emniyeti Yönetmeliği (2009) tarım ve orman traktörleri, motorlu taşıtlar ve römorkları kapsam dışında tutar; bunlar başka mevzuatla düzenlenir. Traktörün arkasına bağlanan silaj makinesi, balya makinesi ve sarma makinesi gibi çekilen ve kuyruk milinden tahrikli ekipman ise makine kapsamındadır ve imalatçıdan temel sağlık ve güvenlik kurallarına uymasını, teknik dosya hazırlamasını, AB uygunluk beyanı düzenlemesini ve CE işareti iliştirmesini ister. Kullanma talimatı Türkçe olmalıdır.

Bu yönetmelik 16 Ekim 2026 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 33402) yayımlanan yeni Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB) ile değişiyor. Yeni yönetmeliğin büyük bölümü 20 Ocak 2027'de yürürlüğe girer ve 2009 yönetmeliğini yürürlükten kaldırır. Geçici maddeye göre eski yönetmeliğe uygun olarak 20 Ocak 2027'den önce piyasaya arz edilen ürünlerin piyasada bulundurulmasına engel yoktur. Yeni metin de tarım ve orman traktörlerini ve römorkları kapsam dışında tutar; ama bu araçlara monte edilen makineler kapsam dışı değildir. Teknik dosya ve beyan en az 10 yıl saklanır.

Pratikte: yeni makine alırken AB uygunluk beyanını, CE işaretini ve Türkçe kullanma kılavuzunu teslimde isteyin; beyanda hangi yönetmeliğe göre düzenlendiği yazılı olsun. İkinci elde CE işareti ve imalat yılı plakada okunur olmalıdır; plaka yoksa ya da silinmişse makinenin kökenini ve uygunluğunu satıcıdan yazılı alın.

Kaynak: Sanayi ve Ticaret Bakanlığı · Makina Emniyeti Yönetmeliği (2006/42/AT), RG 3.3.2009/27158 (md. 2 kapsam: tarım traktörleri ve römorklar kapsam dışı; md. 5 imalatçı yükümlülükleri, CE işareti, Türkçe talimat; 16.10.2026 tarihli yeni yönetmelikle yürürlükten kalkar) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/03/20090303-4.htm · Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı · Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), RG 16.10.2026/33402 (md. 2/4 kapsam dışı: tarım ve orman traktörleri, römorklar; md. 11 Türkçe talimat; md. 51 ve geçici md. 1; büyük bölümü 20.1.2027'de yürürlüğe girer) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261016-12.htm

Alırken ve kullanırken kontrol listesi

Önce işi tanımlayın: kaç dekar ve hangi ürün, günde ne kadar işlenecek, silaj kıyıp mı yoksa balyalayıp mı yapılacak, depolama alanı nerede. Ardından traktör uyumunu bakın: makinenin istediği güç, kuyruk mili tipi ve devri, hidrolik çıkış sayısı ve çekme demiri yüksekliği. Çekilen makinelerin traktörle uyumu için toprak işleme rehberindeki üç nokta bağlantı ve güç aktarma bölümü de aynı mantıktadır.

Balya makinesinde pikap dişleri, bağlama düzeni (ip yatağı, düğümleyici), piston ve odanın içi, volan kavraması ve emniyet cıvataları, yataklar ve zincirler kontrol edilir. Silaj makinesinde bıçakların keskinliği, bıçak sayısı, karşı bıçak ayarı, besleme silindirleri ve atış bacasının hidroliği kontrol edilir. Sarma makinesinde film tutucu ve tabla dönüşü, film germe ayarı ve hidrolik motorun çalışması denenir.

Kuyruk mili koruyucusu ve emniyet kavraması makinede yerinde olmalıdır; koruyucusuz makineyi çalıştırmayın. Makineyi bakım için durdurduğunuzda traktörü kapatın ve kuyruk milini durdurun. Yakıt ve operatör güvenliği konularında üreticinin talimatı esastır.

• Makinenin istediği asgari traktör gücü ve kuyruk mili tipi traktörünüze uyuyor mu?
• Balya makinesinde ip mi tel mi, hangisini kullanıyorsunuz; hayvana tel kalıntısı gitmemesi için plan var mı?
• Kavramalar, emniyet cıvataları ve kuyruk mili koruyucusu yerinde ve sağlam mı?
• Silaj makinesinde bıçaklar, karşı bıçak ve besleme silindirleri yeni ya da bakımlı mı?
• CE işareti, AB uygunluk beyanı, plaka ve Türkçe kılavuz var mı?
• Garanti, yedek parça ve servis nerede, kim sağlıyor?

Kaynak: Ankara Üniversitesi · Tarım makineleri açık ders materyali: 2.6 Balya Makinaları (sınıflandırma, otomatik bağlamalı balya makinesi, yuvarlak balya, sarma makinaları; üniversite ders materyali, resmî yayın değildir) · https://acikders.ankara.edu.tr/mod/resource/view.php?id=59585 · Tarım ve Orman Bakanlığı Osmaniye İl Müdürlüğü · Silaj Makinesi Teknik ve İdari Şartnamesi (Kırsal Dezavantajlı Alanlar Kalkınma Projesi hibe alımı, 2026; yalnız o alımın şartlarıdır, genel standart değildir) · https://osmaniye.tarimorman.gov.tr/Belgeler/2026%20kdakp/Silaj/TEKNİK%20VE%20İDARİ%20ŞARTNAME.docx · Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı · Makine Emniyeti Yönetmeliği (2023/1230/AB), RG 16.10.2026/33402 (md. 2/4 kapsam dışı: tarım ve orman traktörleri, römorklar; md. 11 Türkçe talimat; md. 51 ve geçici md. 1; büyük bölümü 20.1.2027'de yürürlüğe girer) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2026/10/20261016-12.htm

Sık sorulan sorular