Mercan (avlanan): iki boy sınıfı, kırma mercan ve çipuradan ayrım

Mercan nedir? Çipura ve kırma mercandan farkı

Mercan, çipuragillerle aynı aileden olan (Sparidae) bir deniz balığıdır. Ticarette "mercan" adıyla birden çok tür satılır; başta Pagrus pagrus ile yakın akrabaları gelir. Gövdesi yüksek ve yanlardan basık, rengi pembe ile kırmızı arasındadır, alt tarafı açıktır. Küçük boydakilere kırma mercan da denir.

Çipura ise başka bir türdür (Sparus aurata): alnında altın sarısı bir bant ve yanak kapağında koyu bir leke taşır; yetiştiriciliği çok yaygındır. Mercan avlanan balık olarak daha seyrek görülür. İlanda "mercan" ile "çipura" karıştırılmamalıdır; çipura için ayrı rehber vardır.

İzmir balık halinin bülteni mercanı iki kalemde yazar: "MERCAN (BÜYÜKBOY)" ve "MERCAN(KÜÇÜK BOY)". İki satır arasında boy ve fiyat farkı vardır; ilanda hangi boy sınıfının satıldığı yazılmalıdır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Nasıl avlanır?

Mercan kıyıya yakın kayalık ve kumlu zeminlerde, orta derinlikte yaşar. Olta, paragat, dip uzatma ağı ve dip trolü ile yakalanır. Küçük ölçekli balıkçılıkta olta ve ağ öne çıkar; trol ise açık dip sahalarında kullanılır. Hangi aletle tutulduğu ilanda yazılır.

Ticari avcılık tebliğinin (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi) okunan metninde mercana özgü ayrı bir yasak dönem ya da kota maddesi bulunmadı. Asgari boy md. 17 tablosundadır; tablo resim olduğundan okunamadı ve boy yazılmadı. Su Ürünleri Kanunu md. 25 boy altı balığın satışını yasaklar.

Marmara, İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nda trol yasaktır (Kanun md. 24). Dip trolünün kara sularında kullanımı ayrı yönetmeliğe bağlıdır. Av sahası ilanda yazılmalıdır.

Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) ve yasak türlerin canlı bırakılması kuralı geçerlidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite ve boy sınıfı

Taze mercanın rengi canlı pembe kırmızıdır; göz parlak ve dışa bombeli, solungaç kırmızı, deri pullu ve parlaktır. Renk solgunlaşmış, pul dökülmüş, karnı yumuşak balık tazeliğini kaybetmiştir.

Boy sınıfı kaliteyi ve alıcı kitlesini belirler. Büyük boy mercan bütün ızgara veya fırın için restoranlarda aranır; küçük boy ise kızartma ve tava için tezgahta satılır. Bu nedenle bülten de iki boyu ayrı yazar. Kasada boy karışımı fiyatı düşürür.

Avlanan mercanın etinin yapısı yetiştirilen balığa göre değişir; bu bir kalite iddiası değil, ticarette bilinen bir ayrımdır. Alıcı "avlanmış" yazan ilanda av yeri ve aleti bilgisini görmek ister.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Mevzuat ve gümrük

Mercan avı 2024/20 sayılı tebliğe tabidir. Av izin belgesi, e-seyir defteri, nakil ya da menşe belgesi ve karaya çıkarma noktaları tebliğin aradığı yapıdır. Karada satış yapan işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı olmalıdır.

Mercanın karaya çıkarılması, tasnifi ve soğuk zincirle taşınması Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği'nin (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünleri hükümlerine bağlıdır. Etiketli satış için Etiketleme Yönetmeliği (RG 26.01.2017, sayı 29960 mükerrer) geçerlidir.

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; taze mercan 0302, dondurulmuş mercan 0303 pozisyonundadır. Altı haneli alt kodu gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Mercan alıcıları balık halleri, kıyı ve otel lokantaları ve semt balıkçılarıdır. Avlanan mercan miktarı sınırlı olduğundan partiler küçük, ürün bütün balık olarak satılır.

İlanda avlanan balık olduğunu, büyük mü küçük boy mu olduğunu, av yerini, aletini, tarihini, adet başı gramı, miktarı, kasa tipini ve teslim yerini yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler boy, tazelik, av yöntemi ve miktardır.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin iki mercan serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Soğuk zincir

Mercan eriyen buz içinde, tek sıra ve ezilmeden taşınır. Pulları hassas olduğundan kasa yüksekliği sınırlı tutulur. Avdan teslime kadar süre kısa olmalıdır.

Dondurulacaksa taze hâlinde dondurulur; çözülmüş balık tekrar dondurulmaz.

Mercan çiğ ya da hafif işlenmiş sunulacaksa parazit konusunda dondurma uygulaması yapılır; süre ve sıcaklık yönetmelikte ve alıcı şartnamesinde yazılıdır, rehber rakam vermez.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Mercan satan kişi ilk olarak balığın hangi tür olduğunu yazar. Çipura ile karıştırılan mercan ilanları alıcıdan sert tepki alır; fotoğrafta alın bandı ve yanak kapağı lekesi bulunmayan balığın mercan olduğu görülmelidir.

Büyük boy ve küçük boy ayrı kasalanıp ayrı ilan açılırsa hal bülteninin iki ayrı satırıyla uyumlu olur. Tek ilanda iki boyu birlikte sunmak yerine, her boy için kilogramdaki adet ve miktar yazmak alıcının işini kolaylaştırır.

Avlanan balığın hasar durumu, ağdan mı oltadan mı çıktığına bağlıdır. Olta ile tutulan mercanın derisi daha az sıyrıklı olur; bu bilgi ilanda alet adıyla birlikte verilirse alıcıya ürünün görünümü hakkında fikir verir.

Mercanın ilanında kasanın etiketi de önemlidir: kasa üzerine av tarihi, av yeri ve balık türünün basılı ya da yapıştırılmış olarak bulunması, hal ya da lokanta girişinde kabul sürecini hızlandırır. Kasa etiketi olmayan partide alıcı bilgiyi sözlü teyit etmek zorunda kalır ve bu da kayıt eksikliği demektir.

• Tür adı ve ayırt edici fotoğraf
• Büyük ya da küçük boy
• Kilogramdaki adet
• Av aleti
• Av tarihi ve yeri

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular