Kefal (avlanan): kıyı, lagün ve dalyan balığı

Kefal hangi balıktır?

Kefal, kefalgiller (Mugilidae) ailesinin ortak adıdır. Türkiye kıyılarında birden çok kefal türü yaşar; ticarette gözle ayrılan başlıcaları, iri yapılı has kefal (Mugil cephalus), pullu ve kalın dudaklı türler ile küçük boylu türlerdir. Hepsi sürü hâlinde yaşar, dipte biriken organik maddeyi ve algi yiyerek beslenir.

Kefal, tuzluluğu çok düşük suya girebildiği için lagünlerde, delta ağızlarında ve nehir ağızlarında yoğundur. Bu nedenle ticari kefal avı, açık denizden çok kıyı ve lagün sistemleriyle ilişkilidir.

Hal bülteninde kefal "KEFAL (DENİZ)" adıyla yayımlanır; yetiştirilen balık ayrı kalemdir. Bu rehber avlanan kefali anlatır. Avlanan ve yetiştirilen balığın kimi türlerde aynı pazarda yer aldığı, ayrımın ilanda yazılması gereken bir bilgi olduğu unutulmamalıdır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Dalyan ve kıyı avı

Kefal avının tipik yolu dalyandır: lagünün denizle bağlandığı ağızda kurulan sabit ağ düzeni, göç eden balığı lagün içine alıp hasat edilmesini sağlar. Ayrıca serpme ağ, uzatma ağı ve olta ile de avlanır. Sabit ağlar tebliğde ayrıca düzenlenen konudur; dalyanlar için il müdürlüğü izni gerekir.

Su Ürünleri Kanunu md. 23, bölge, mevsim ve türe göre yasak ve sınırlamaların konulmasını öngörür. Tebliğ (2024/20, RG 11.08.2024, sayı 32629; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028) kefal için ayrı bir kota ya da dönemsel yasak maddesi içermez; okunan metinde kefala özgü bir hüküm bulunmadı. Boy sınırı md. 17 tablosundadır ve resim olduğundan okunamadı.

Lagün ve nehir ağızları yer yasaklarının sık görüldüğü yerlerdir. Tebliğ her deniz için koordinatlı yasak sahaları sayar; koruma alanları ve üreme sahaları bunlar arasındadır. Av yerinin yasak sahada olmadığı belgelenebilir olmalıdır.

Hedef dışı av yüzdesi (md. 18) geçerlidir; kefalle birlikte yakalanan yasak tür canlı bırakılır.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

Kalite ve lagün tadı

Taze kefalde göz parlak, solungaç kırmızı, deri pullu ve gümüşi, et sıkı olmalıdır. Kefal iri ve yağlı bir balık olduğundan sıcakta çabuk bozulur.

Kefalin kalitesi avlandığı suyla ilişkilidir. Lagünden ya da nehir ağzından gelen balık dipten yem aradığı için etinin kokusu ve tadı denizden gelene göre farklı olabilir; alıcı av yerini bu yüzden sorar. Av yeri ilanda yazılırsa alıcı ayrıca soru sormaz.

Kefalin yumurtası ayrı bir ürün olarak işlenebilir; bu rehber balığın kendisine odaklanır. Yumurtalı kefal sezonluk ve fiyatı farklıdır; ilanda "yumurtalı" ifadesi açıkça yazılmalıdır.

Boy sınıfı alıcıya göre değişir: iri kefal dilimlenir, orta boy bütün ızgara için satılır. Kasada boy sınıfı karışmamalıdır.

Kaynak: FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species · İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri)

Mevzuat ve gümrük

Boy altı balığın satışı Kanun md. 25 uyarınca yasaktır. Av belgesi, e-seyir defteri ve nakil ya da menşe belgesi tebliğin aradığı belgelerdir. Dalyan işletmeciliği için il müdürlüğü izni ayrıca sorulmalıdır.

Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (RG 27.12.2011, sayı 28155) su ürünlerinin ele alınması ve soğuk zincir hükümlerini taşır. Satıcı işletme Kayıt ve Onay Yönetmeliği (RG 17.12.2011, sayı 28145) uyarınca kayıtlı ya da onaylı olmalıdır. Etiket kuralları Etiketleme Yönetmeliği'ne bağlıdır.

Gümrük sınıflandırması: 03. fasıl; taze kefal 0302, dondurulmuş kefal 0303 pozisyonundadır. Altı haneli alt kodu gümrük müşaviri belirler.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 11 Ağustos 2024 tarihli ve 32629 sayılı sayı · 6/1 Numaralı Ticari Amaçlı Su Ürünleri Avcılığının Düzenlenmesi Hakkında Tebliğ (No: 2024/20; 1 Eylül 2024 - 31 Ağustos 2028 dönemi; md. 16 ve 17 tabloları resim olduğu için okunamadı) · https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2024/08/20240811-3.htm · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · T.C. Resmî Gazete · 17 Aralık 2011 tarihli ve 28145 sayılı sayı · Gıda Hijyeni Yönetmeliği ile Gıda İşletmelerinin Kayıt ve Onay İşlemlerine Dair Yönetmelik · T.C. Resmî Gazete · 26 Ocak 2017 tarihli ve 29960 (mükerrer) sayılı sayı · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 03. fasıl (balıklar, kabuklular, yumuşakçalar) ve 16. fasıl (hazırlanmış gıdalar)

Ticaret ve ilan

Kefal alıcıları balık halleri, balıkçı lokantaları, semt tezgahları ve işleme tesisleridir. Dalyan sezonunda partiler ton düzeyine çıkabilir; küçük kıyı balıkçıları ise kasa bazlı satar.

İlanda avlanan balık olduğunu, tür adını, av yerini (dalyan, kıyı, lagün), av aletini, av tarihini, boy sınıfını, yumurtalı olup olmadığını, miktarı ve teslim yerini yazın. Fiyatı satıcı belirler; tarımart fiyat vermez. Fiyata etki eden başlıca şeyler tür, boy, tazelik, yumurta durumu, miktar ve teslim yeridir.

Rehber sayfasında İzmir balık halinin kefal serisi tarih ve kaynakla gösterilir. Yazışma tarımart içinde yürür; ilanda dış mesajlaşma butonu yoktur.

Kaynak: İzmir Büyükşehir Belediyesi · İzmir Balıkhanesi günlük bülteni (açık veri) · TÜİK · Su Ürünleri İstatistikleri (deniz avcılığı türlere göre üretim tabloları)

Soğuk zincir

Kefal iri ve yağlı olduğundan avdan hemen sonra buza alınır. Dalyandan çıkan balık sıcak havada kısa sürede bozulabilir; bu yüzden hasat saatinin sabah serinliğine denk getirilmesi yaygın uygulamadır.

Dondurulacaksa taze hâlinde ve boy sınıfına göre dondurulur. Çözülmüş balık tekrar dondurulmaz.

Çiğ ya da hafif işlenmiş tüketim için parazite karşı dondurma uygulanır; süre ve sıcaklık hijyen yönetmeliğinden teyit edilmelidir.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler) · FAO · Türlere göre balıkçılık bilgi kartları (Fisheries and Aquaculture, Species Fact Sheets) · https://www.fao.org/fishery/en/species

İlan açmadan önce kontrol listesi

Kefal satan kişi önce balığın avlanmış mı yetiştirilmiş mi olduğunu açıkça yazar. Bu rehber avlanan balığı kapsar; dalyandan ya da lagünden gelen balıkta av yeri ve saati yazılırsa alıcı etin yapısı hakkında fikir edinir.

Dalyan sezonunda bir günde çok miktarda balık çıkabilir; bu durumda partinin hepsi aynı boyda olmaz. Satıcı boy sınıflarına göre ayrı kasalama yapıp her sınıf için ayrı miktar yazarsa alıcı yalnızca ihtiyacı olan boyu alabilir.

Yumurtalı kefal ayrı bir kalemdir; yumurta durumu balığın kesilmesinden önce bilinemez, bu yüzden ilanda yumurta ihtimali hakkında kesin ifade yerine "yumurta durumu teslimde açılır" diye yazılması dürüst bir yaklaşımdır.

• Avlanmış ya da yetiştirilmiş
• Av yeri: dalyan, lagün, kıyı
• Boy sınıfına göre ayrı kasalama
• Yumurta durumu
• Av tarihi

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunu (md. 23, 24, 25) · https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuatmetin/1.5.1380.pdf · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliği (su ürünleri ve çift kabuklu yumuşakçalara ilişkin hükümler)

Sık sorulan sorular