Sardunya (Pelargonium)

Sardunya nedir?

Sardunya, Pelargonium cinsinden bitkilere verilen addır ve Geraniaceae (turnagagasıgiller) ailesine bağlıdır. Ticarette üç grup öne çıkar. Dik sardunya (zonal, Pelargonium x hortorum) yuvarlak, çoğu kez halka biçimli bir desenle işaretli yapraklara ve topuz biçiminde çiçek kümelerine sahiptir. Sarkan sardunya (Pelargonium peltatum) sarkan sapları ve sarmaşık benzeri parlak yapraklarıyla balkon sandığında kullanılır. İri çiçekli sardunya ise kıvrık, dalgalı çiçekleriyle daha gösterişlidir.

Çiçek renkleri kırmızı, pembe, somon, mor, beyaz ve çift renklidir. Yapraklar yoğun kokulu olabilir; ama bu koku süs sardunyada ürün özelliği olarak satılmaz. Kokulu yaprağıyla ayrı bir tür olan kokulu sardunya (ıtır) ise bu rehberin dışındadır.

Sardunya çiçek pazarında hem çiçekli saksı bitkisi hem de balkon fidesi olarak yer alır. Aynı bitki mevsime göre farklı biçimde satılır: ilkbaharda genç fide ve balkon sandığı, yazın tam çiçekli saksı. İlan açarken biçimin yazılması gerekir.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sardunya nasıl üretilir?

Sardunya çoğunlukla çelikle çoğaltılır. Sağlıklı ana bitkiden alınan sap çelikleri köklendirilir, küçük saksılarda büyütülür ve çiçeklendikten sonra satılır. Tohumdan üretilen tipleri de vardır; bunlar çelikle çoğaltılanlardan daha az homojen olabilir ama ekim işçiliği daha ucuzdur. Her iki yöntemde de üretim seralarda yapılır.

Sardunya güneşi ve sıcağı sever, kurak dönemlere dayanır ama don görürse kaybedilir. Bu yüzden Anadolu'nun soğuk bölgelerinde ilkbahar don tehlikesi geçtikten sonra dışarı alınır. Aşırı sulama kök ve gövde çürümesine yol açar; sulama toprağın üst kısmı kuruyunca yapılır.

Yapraklı sap uçları budanarak bitkinin dallanması ve çiçek sayısı artırılır. Fide aşamasında satılan bitkide sap kısa, yapraklar sık ve tomurcuklar görünür olmalıdır. Çiçekli saksı bitkisinde ise kümelerin çoğu tomurcuk, birkaçı açılmış olur.

Sonbaharda bitkiler soğuktan korunarak kışlatılabilir; bazı ev sahipleri bitkiyi serin ve ışıklı bir odada bir sonraki yıla taşır. Güncel üretim alanı ve miktarı için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli sardunya nasıl seçilir?

Sardunyada ilk bakılan şey bitkinin dolgunluğu ve yaprak rengidir. Yapraklar canlı yeşil, sağlam ve lekesiz; gövde kalın, kısa boğum aralıklı olmalıdır. Uzamış, seyrek yapraklı ve eğilmiş gövde bitkinin loş ortamda büyütüldüğünü gösterir.

Çiçek kümeleri yoğun, tomurcuk sayısı yüksek ve renk canlı olmalıdır. Solmuş çiçekler ayıklanmış olmalı, çiçek sapında kahverengileşme ve küf bulunmamalıdır. Yaprak kenarında sararma ve kızarma soğuk hasarı ya da besin eksikliği işareti olabilir.

Yaprak altında beyaz sineklerin varlığı, yapraklarda küçük delik ve gövde dibinde siyah çürüme kusurdur. Fide satıcılarında kök sistemi saksıyı dolduran ama sıkışmış olmayan bitki istenir. Saksı boyu (çoğunlukla 10-14 cm aralığında anılır) ticari sınıfı belirler.

• Yapraklar canlı yeşil ve sağlam; leke, sararma ve delik yok.
• Gövde kısa, kalın ve dik; uzamış ve seyrek bitki yok.
• Çiçek kümeleri yoğun; tomurcuklar ve açılmış kümeler birlikte.
• Beyaz sinek, yaprak biti ve gövde dibinde çürüme yok.
• Saksı ve etiket temiz; tip (dik ya da sarkan) ve renk yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sardunya nasıl bakılır?

Sardunya güneşli ve açık yeri sever. Güneş görmeyen yerde çiçek sayısı azalır ve gövde uzar. Balkon sandığında dik tiplerin arkaya, sarkan tiplerin öne dikilmesi görünüm açısından yaygın bir düzendir.

Sulama toprağın üstü kuruduğunda yapılır; taban suyu saksıda kalmaz. Yaprak ve çiçeklere su püskürtmek küf riskini artırır, sulama bitkinin dibinden yapılır. Solmuş çiçek kümeleri sap dibinden kesilerek yeni tomurcuk oluşumu desteklenir.

Soğuk gelmeden önce saksılar içeri alınır. Kışlatma için serin, ışıklı ve kuru bir yer seçilir; sulama azaltılır. İlkbaharda budanıp yeniden dışarı çıkarılır. Don olan geceleri bitkiyi dışarıda bırakmak kayıpla sonuçlanır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sardunya (Pelargonium) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Saksılı sardunya ve sardunya fidesi gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Çelikler ve köklendirilmiş çelikler de canlı bitki sayılır.

Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Sardunyada beyaz sinek, yaprak biti ve gövde çürüklüğü muayenede aranan başlıca sorunlardır; toprak ve ortam da muayene edilir.

Sardunya çeşitlerinin önemli bir bölümü çeşit hakkı altındadır; ticaret çelik ve fide düzeyinde yapıldığı için çoğaltma izni konusu sık karşılaşılır. Çeşit sahibinin izni 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) çerçevesinde sorulur; çelik ve fide alırken çeşit adı, tedarikçi ve fatura saklanmalıdır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Sardunya (Pelargonium) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Sardunya saksı ya da fide olarak satılır; ilanda saksı boyu, tip (dik ya da sarkan), renk ve çiçek durumu yazılır. Fide satışı tepsi ya da viyol, çiçekli saksı satışı ise tek saksı ya da raflı arabada koli hâlindedir. Balkon sandığı için hazır dikilmiş seti de bulunur.

Alıcılar çiçekçiler, bahçe merkezleri, market zincirleri, belediyeler, otel ve restoran dekorasyon firmaları, peyzaj şirketleri ve çiçek toptancılarıdır. Talep ilkbaharda, don tehlikesi geçtikten sonra yoğunlaşır ve yaz boyu sürer.

Don ve aşırı sıcak sevkiyat için riskli iki durumdur: ilkbaharın erken günlerinde soğuk hava bitkiyi bozabilir. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Saksı boyu, tip, çiçek durumu, renk ve ambalaj fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular