Saksılı krizantem (kasımpatı)
Saksılı krizantem, sonbaharın ana saksı çiçeklerinden biridir; sık dallanan, tek seferde yüzlerce çiçek açan topak biçimli bir bitkidir. Bu rehber üretimini, çiçeklenmeyi ayarlayan kısa gün uygulamasını, kalite ölçülerini ve satış belgelerini anlatır.
Saksılı krizantem nedir?
Krizantem (Chrysanthemum × morifolium, bahçecilikte Dendranthema adıyla da anılır) papatyagiller (Asteraceae) ailesindendir. Halk arasında kasımpatı denir, çünkü doğal çiçeklenme mevsimi sonbaharın sonudur. Saksılı krizantem, kesme krizantemden farklı olarak tek sap değil, kısa boylu ve çok dallı, yarım küre biçiminde bir bitki olarak yetiştirilir.
Satıştaki saksılı krizantem iki gruba ayrılır. Birincisi seralarda planlı üretilen ve bütün yıl pazara çıkabilen kapalı alan tipidir; bu tip çoğunlukla bir sezonluk dekor bitkisi sayılır. İkincisi bahçe krizantemi diye bilinen, açıkta kışa daha dayanıklı ve ertesi yıl yeniden sürebilen tiplerdir. İlanda hangisi olduğu yazılmalıdır, çünkü alıcı bitkiyi balkonda mı, mezarlık ya da bahçe düzeninde mi kullanacağına buna göre karar verir.
Çiçek biçimleri geniştir: papatya biçimli, pompon (top), anemon ve örümcek tipleri bulunur. Renk olarak sarı, bronz, turuncu, bordo, mor, pembe ve beyaz çeşitler satılır.
| Bilimsel ad | Chrysanthemum × morifolium |
|---|---|
| Aile | Asteraceae (papatyagiller) |
| Doğal çiçeklenme | Kısa gün bitkisi; sonbahar |
| Çoğaltma | Kök veren sürgün çeliği |
| Gümrük pozisyonu | 0602 (canlı bitkiler) |
| Satış birimi | Saksı |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Saksılı krizantem nasıl üretilir?
Krizantem tohumla değil, sürgün çeliğiyle çoğaltılır. Ana bitkiden alınan kökleşmiş çelikler, çeşit özelliği değişmesin diye büyük fidanlıklarda tutulur ve üreticilere hazır çelik olarak satılır. Üretici çeliği saksıya diker, uç alma (pinçleme) ile bitkiyi sık dallandırır ve çiçeklenme zamanını yönetir.
Krizantem kısa gün bitkisidir: gün uzunluğu belli bir sürenin altına inince tomurcuk oluşturur. Bu yüzden serada bitki önce uzun gün koşulunda yeşil kütle yapar; satış tarihinden birkaç hafta önce sera siyah perdeyle gün uzunluğu kısaltılarak çiçeklenmeye zorlanır. Uzun gün uygulaması için gece ışığı verilir. Perde açma kapama saati sapıtırsa çiçek tarihi kayar ve parti dağınık açılır.
Büyümeyi kısa tutmak için bahçecilikte kullanılan bitki gelişim düzenleyicileri uygulanabilir. Bu ürünler yalnız ruhsatlı olanlarla ve etiket koşuluna göre kullanılır; üretici kayıtlarını saklar.
Sık görülen sorunlar yaprak biti, beyaz sinek, thrips ve yaprak yüzeyinde mantar hastalıklarıdır. Krizantemin beyaz pası (Puccinia horiana) bazı alıcı ülkelerce karantina zararlısı sayıldığından, ihracat düşünen üretici seradaki bitkileri düzenli denetler.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli saksılı krizantem nasıl seçilir?
Alıcı önce bitkinin biçimine bakar: dengeli, yuvarlak ve saksıyı örten bir topak; yapraklar koyu yeşil ve canlı olmalıdır. Alttan sararmış ya da kuruyan yapraklar susuzluk ya da kök çürümesi belirtisidir.
Çiçek evresi satışın ana ölçüsüdür. Çiçeklerin yarısına yakınının renk alıp birkaç tanesinin açık olduğu, geri kalanın sıkı tomurcuk kaldığı bitki en uzun süre dekor verir. Tamamı açılmış bitki çabuk biter, hiç renk almamış bitki ise alıcıda çiçek açmayabilir.
Saksı boyutu (çoğunlukla 12, 14 ve 17 cm çap aralığında satılır) ile bitki çapı birbiriyle orantılı olmalıdır. Saksıdan taşan, etiketsiz ya da kök sıkışmış bitki kalite kaybıdır.
- Topak biçimi düzgün, yapraklar koyu yeşil; alt yaprakta sararma yok.
- Çiçeklerin yarısı renk almış, birkaç çiçek açık, kalanı sıkı tomurcuk.
- Yaprak yüzeyinde leke, pas benzeri benek ve böcek yok.
- Saksı ve toprak temiz; kök sıkışması ve çürük kokusu yok.
- Etikette çeşit adı, çiçek rengi ve açık hava dayanıklılığı yazılı.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Saksılı krizantem nasıl bakılır?
Krizantem ışıklı ve serin bir yerde bakılır; ısıtılan oda çiçek ömrünü kısaltır. Toprak üstü kuruyunca sulanır; bitki susuzlukta çabuk sarkar ama geç sulanırsa kökte çürüme olur. Sulama yapraklara ve çiçek üstüne değil, toprağa yapılır.
Solan çiçekler sap dibinden koparılır; böylece yeni tomurcuklar yer bulur. Açık havada, bahçe tipindeyse, ilk donlardan önce saksı korumalı yere alınır ya da toprağa gömülür. Çiçeklendikten sonra dallar kısaltılırsa bitki ertesi yıl yeniden sürebilir; her bitki aynı yoğunlukta ikinci sezon vermeyebilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Saksılı krizantem (kasımpatı) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Saksılı krizantem gümrük tarifesinde 0602 pozisyonundaki canlı bitkiler arasında beyan edilir; kesme dal olarak satılırsa 0603 pozisyonuna girer. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.
Dış satışta bitki sağlığı belgesi istenir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Krizantem partisinde beyaz pas ve benzeri zararlıların bulunmaması özellikle aranır; alıcı ülkenin ek koşulunu satıştan önce öğrenin.
Krizantem çeşitlerinin önemli bölümü ıslahçı hakkıyla korunur; hazır çelik alımında tedarikçi faturası ve çeşit etiketi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalı, çeliği izinsiz çoğaltıp satmaktan kaçınılmalıdır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Saksılı krizantem (kasımpatı) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Saksılı krizantem saksı olarak satılır; saksı çapı, çiçek rengi ve çiçek evresi ilanda yazılır. Toptan sevkiyat raflı arabalarda ya da kolide yapılır; açılmış çiçekler ezilmesin diye araç içinde sıkıştırma yapılmaz. Hafif serin, donmayan ve havalandırması olan araç tercih edilir.
Alıcılar çiçekçiler, market ve bahçe merkezleri, belediyeler, mezarlık çiçekçileri ve dekorasyon firmalarıdır. Talep sonbaharda doruğa çıkar; sezon dışında seralı üretimle sınırlı bulunur.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Saksılı krizantem neden sonbaharda açar?
Krizantem kısa gün bitkisidir; günler kısalıp geceler uzayınca tomurcuk bağlar. Seralarda bu etki siyah perdeyle taklit edildiği için sonbahar dışında da satışa çıkabilir.
Saksılı krizantem balkonda dışarıda kalır mı?
Bahçe tipi çeşitler hafif donu taşır, seralık tipler taşımaz. Satın alırken çeşidin açık havaya dayanıklılığı sorulmalı, ilk güçlü dondan önce saksı korumalı yere alınmalıdır.
Krizantem yaprakları neden sararır?
En sık neden fazla ya da düzensiz sulamadır; saksı altında su birikmesi ve ısıtılan oda da yaprakları sarartır. Saksı drenajı kontrol edilir, toprak üstü kuruyunca sulanır.
Saksılı krizantemi ertesi yıl tekrar çiçeklendirebilir miyim?
Bahçe tipi çeşitler çiçekten sonra dibe yakın kesilip korunursa baharda yeniden sürebilir. Seralık tipler genelde ikinci yıl aynı yoğunlukta açmaz.
Saksılı krizantem satmak için hangi belge gerekir?
Yurt içinde çiftçi kaydı ve fatura ile satılır; ıslahçı hakkı olan çeşitte çelik faturası saklanır. Yurt dışına satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Saksılı krizantem hangi HS koduyla gönderilir?
Canlı saksı bitkisi olarak 0602 pozisyonunda beyan edilir. Kesilmiş dal ise 0603 pozisyonuna girer; alt haneyi gümrük müşaviri parti bazında doğrular.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları
Kasımpatı hangi aylarda bulunur?
Doğal çiçeklenme eylül sonundan kasıma kadar sürer. Seralı üretimle yılın başka dönemlerinde de bulunabilir; güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları