Şakayık (Paeonia)
Şakayık, ilkbaharın sonunda kısa bir sezonda açan, iri, yumuşak ve gösterişli çiçekli çok yıllık bir bitkidir. Kesme çiçekte en değerli yanı iriliği ve kısa sezonudur. Bu rehber şakayığın üretimini, hasat aşamasını, soğukta bekletmeyi ve satış belgelerini anlatır.
Şakayık nedir?
Şakayık, Paeonia cinsinden bitkilerin genel adıdır ve Paeoniaceae ailesine bağlıdır. Kesme çiçekte en çok kullanılan tür, bahçe şakayığı olarak bilinen Paeonia lactiflora ve onun melezleridir. Çiçeği büyük, çoğu zaman gül kadar ya da daha irisi, katlı ve yumuşak dokuludur.
Ticarette beyaz, krem, açık pembe, koyu pembe ve kırmızı tonlar yaygındır. Çiçeğin hafif, tatlı bir kokusu bulunur. Tek sapta tek iri çiçek ya da çevresinde yan tomurcuklar taşıyan dallar satılır.
Şakayık çok yıllık bir bitki olup yılda yalnızca bir kez, ilkbaharın ortası ile sonu arasında çiçek verir. Bu kısa sezon yüzünden kesme çiçek pazarında nadir bulunan, sezonu özlemle beklenen bir çiçektir.
| Bilimsel ad | Paeonia lactiflora ve melezleri (kesme çiçekte) |
|---|---|
| Aile | Paeoniaceae |
| Yaşam biçimi | Çok yıllık, kök yumrulu |
| Sezon | İlkbaharın ortası ve sonu |
| Gümrük pozisyonu | 0603 (kesme çiçek) |
| Satış birimi | Dal ya da demet |
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Şakayık nasıl yetiştirilir?
Şakayık kışın soğuk dönem görmek ister; bu soğuk dönem çiçek tomurcuğunun oluşması için gereklidir. Bu nedenle sıcak iklimlerde güvenle yetişmez, serin kışlı bölgelerde ticari bahçe kurulur. Bitki derin, iyi drene olan, güneşli ve organik maddece zengin toprağı sever.
Üretim, kök bölümleriyle yapılır. Kök bölümünün üzerinde birkaç göz (tomurcuk) bulunur ve dikilen kök ilk yıllarda ağırlıklı olarak kök ve yaprak geliştirir. Ticari kesme çiçek alınmaya başlaması genellikle dikimden birkaç yıl sonra mümkün olur. Bu yüzden şakayık bahçesi kurmak sabır ve uzun vadeli planlama ister.
Hasat, tomurcuk yumuşamaya başladığı ve renk gösterdiği aşamada yapılır; çiçeğin tamamen açmasına izin verilmez. Çiçeklerin açılmasını beklerseniz, taç yapraklar ezilebilir ve vazo ömrü çok kısalır. Yaprakların büyük bölümü bitkide bırakılır, çünkü ertesi yılın çiçeği için bitkinin yaprağa ihtiyacı vardır.
Hasat edilen tomurcuklu dallar kuru olarak soğuk depoda bekletilerek sezon uzatılır; bu uygulama çiçekçilikte bilinen bir yöntemdir ve ilkbahar sonundaki kısa sezonu aylara yaymaya yardımcı olur. Güncel üretim alanı ve miktarı için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Kaliteli şakayık nasıl seçilir?
Şakayıkta ölçü olgunluk aşamasıdır. Alıcı çoğu zaman yumuşamaya başlamış, renk göstermiş ama taç yaprakları sıkıca sarılı tomurcuk ister. Bu aşamadaki dal hem taşınabilir hem de vazoda tam açılma süresini korur. Çok sert tomurcuk açmayabilir, çok açılmış çiçek ise nakliyede dağılır.
Sap kalın, dik ve yeşil olmalıdır. Yapraklar canlı ve lekesiz, tomurcuk boyu eşit olmalıdır. Tomurcukta küf, kahverengi leke ve ezilme kusurdur. Tomurcuk yüzeyinde karınca görülmesi çiçeğin tatlı özsuyuna bağlıdır ve tomurcuklu çiçeklerde olağandır; ama alıcıya vermeden önce dalların silkelenmesi ve temizlenmesi gerekir.
Çiçek başının boyu ve sapın uzunluğu ticari sınıfı belirler. Demetlerde dallar aynı olgunlukta ve aynı renkte olmalı, karışık renk satılıyorsa ilanda belirtilmelidir.
- Tomurcuk yumuşamaya başlamış, renk göstermiş ama açılmamış.
- Sap kalın, dik ve yeşil; yapraklar canlı ve lekesiz.
- Tomurcukta küf, ezilme ve kahverengi leke yok.
- Dalda karınca ya da başka böcek yok; dallar silkelenip temizlenmiş.
- Demetteki dallar aynı olgunlukta, aynı renkte ve eşit boyda.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Şakayık nasıl saklanır ve kullanılır?
Hemen kullanılmayacak tomurcuklu şakayık dalları, kuru olarak ve serin ortamda bekletilebilir. Satıcı bu uygulamayı biliyorsa, alıcıya da bildirmeli ve dalların ne zamandan beri bekletildiğini söylemelidir. Su alımı için kullanım gününde sap altı eğik kesilir ve dal temiz, serin suya konur.
Tomurcuklu dalın açılması bazen birkaç gün sürer; sıcak ve ışıklı odada daha hızlı, serin odada daha yavaş açılır. Vazoda sapın altı sık kesilir, su temiz tutulur. Etilen kaynaklarından uzak durulur.
Şakayık gelin buketinde, masa çiçeğinde, düğün ve kına süslemelerinde kullanılır. Büyük çiçeği tek başına bir vazoda da yeterli görsel etki sağlar. Karışık aranjmanlarda gül ve ortanca ile birlikte tercih edilir.
Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Şakayık (Paeonia) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı
Kesme şakayık gümrük tarifesinde 0603 pozisyonundaki kesme çiçekler arasında yer alır. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Şakayığın kök bölümleri ise canlı bitki ya da bitki materyali olarak farklı bir pozisyonda değerlendirilir ve kesme çiçekle karıştırılmamalıdır.
Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Tomurcukta küf ve böcek varlığı muayenede aranan başlıca sorunlardır; soğuk depoda bekletilen dalın nem durumu da önem taşır.
Ticari şakayık çeşitlerinin bir bölümü çeşit hakkı altındadır. Kök bölümü satın alırken çeşit adı ve tedarikçi belgesi saklanmalı, çeşit sahibinin izni olmadan çoğaltma yapılmamalıdır. Düzenleme 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) kapsamındadır. Doğal ortamdan şakayık toplama ayrı bir konudur ve yetkili kurumdan teyit gerektirir.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)
Şakayık (Paeonia) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir
Şakayık dal ya da demet olarak satılır. Toptan sevkiyatta tomurcuklar yumuşak olduğu için dalların koliye yatay ve boşluk bırakılarak dizilmesi, tomurcuk uçlarının kağıtla korunması önemlidir. Dik taşınan dalda sap ağırlığı çiçek başını sarkıtabilir.
Alıcılar çiçekçiler, düğün ve organizasyon firmaları, otel dekorasyon işleri ve çiçek toptancılarıdır. Sezon kısa olduğundan, sezonun başında ön sipariş ve hasat takvimi bildirmek satıcıya avantaj sağlar. Soğuk depoda bekletilmiş dalın hasat tarihi alıcıya açıkça söylenmelidir.
Soğuk zincirin kırılması şakayıkta çiçeğin erken açılmasına ve taç yaprakların ezilmesine yol açar. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Renk, tomurcuk iriliği, sap boyu ve soğukta bekletme süresi fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri
Sık sorulan sorular
Şakayık hangi ayda açar?
İlkbaharın ortasından sonuna kadar kısa bir sezonda. Tam takvim yıla ve bölgeye göre değişir; soğuk depoda bekletilen dallar sezonu uzatır. Güncel üretim için TÜİK süs bitkileri tablolarına bakın.
Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları
Şakayık dalı nasıl saklanır?
Tomurcuklu dal kuru olarak serin ortamda bekletilebilir. Kullanıma verilecek gün sap altı eğik kesilir ve dal serin, temiz suya konur. Açılması için sıcak ve ışıklı oda hızlandırır.
Şakayık hangi aşamada kesilir?
Tomurcuk yumuşamaya başladığı ve renk gösterdiği, ama taç yaprakların hâlâ sarılı olduğu aşamada. Çok açılmış çiçek nakliyede dağılır, çok sert tomurcuk ise açmayabilir.
Şakayık ile gül farkı nedir?
İkisi de iri, katlı ve kokulu çiçek verir ama farklı ailelerdendir. Şakayık otsu, çok yıllık ve dikensiz bir bitkidir; yılda yalnız bir kez çiçek açar. Gül ise odunsu ve dikenlidir, uygun koşulda yıl boyu çiçek verir.
Şakayık tomurcuğunda karıncalar neden olur?
Tomurcuk yüzeyinde tatlı bir özsu salgılanır ve karıncalar bu özsuya gelir. Bu durum bitkiye zarar vermez ama alıcıya satmadan önce dalların silkelenip temizlenmesi gerekir.
Şakayık satmak için hangi belge gerekir?
Yurt içi satışta çiftçi kaydı ve fatura ile çalışılır. Dış satışta bitki sağlığı belgesi düzenlenir. Çeşit hakkı olan kök bölümleriyle üretildiyse alım belgesi saklanmalıdır. Ayrıntıyı il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.
Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610)
Kesme şakayık hangi HS koduyla gönderilir?
Kesme şakayık 0603 pozisyonundaki kesme çiçekler arasında beyan edilir. Alt hane ve ulusal ek haneler için gümrük müşavirine danışın. Çeşit hakkı olan köklerin ticareti için 5553 sayılı Kanun çerçevesinde çeşit sahibi izni ayrıca aranır.
Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları