Lavanta (kesme ve kuru demet)

Lavanta nedir?

Lavanta, Lavandula cinsinden bitkilerin ortak adıdır ve Lamiaceae (ballıbabagiller) ailesine bağlıdır. Türkiye'de tarlada yetiştirilen ve ticarete konu olan tipler genellikle gerçek lavanta olarak bilinen Lavandula angustifolia ile lavandin adı verilen Lavandula x intermedia melezidir. İki tür başak boyu, koku ve verim bakımından farklıdır.

Başaklar ince, uzun saplı ve mor, mavi-mor ya da bazen beyaz çiçekli kümelerdir. Yapraklar dar ve gümüşi yeşil, bitki ise tüm halinde kokulu ve çalımsıdır. Taze ve kuru hâliyle dekoratif amaçla da kullanılır.

Çiçek pazarında lavanta, taze kesme dal ve kuru demet olarak yer alır. Aynı lavanta tarlası koku yağı, çay ya da baharat amaçlı da değerlendirilebilir; bu kullanımlar ayrı mevzuata girer ve çay pazarının konusudur. İlan açarken ürünün hangi amaçla satıldığı açık yazılmalıdır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lavanta nasıl yetiştirilir ve kurutulur?

Lavanta güneşi, kuru havayı ve hafif, kireçli, çok iyi drene olan toprağı sever. Ağır ve nemli toprakta kök çürür. Türkiye'de Isparta ve Burdur çevresinde lavanta tarlaları bulunduğu bilinir; güncel alan ve miktar için TÜİK süs bitkileri ve tıbbi-aromatik bitki tablolarına bakın.

Çoğaltma çoğunlukla çelik ya da fide ile yapılır; tarla bir kez kurulduktan sonra yıllarca ürün verir. Tarlanın üçüncü yılına doğru tam verime ulaşması beklenir. Her sezon sonunda budama yapılır, aksi hâlde çalı odunlaşır ve çiçek veremez.

Kesme dal olarak hasat, başaktaki çiçeklerin yaklaşık yarısı açıldığında yapılır; daha geç kesilen başakta çiçekler dökülmeye başlar. Kuru demet için ise çiçeklerin renk aldığı, yeni açmaya başladığı dönemde kesilir, çünkü bu dönemde renk ve koku kuruyunca da en iyi korunur. Hasat sabah, çiğ kalktıktan sonra yapılır.

Kurutma için başaklar küçük demetler hâlinde, baş aşağı, karanlık, kuru ve havadar bir ortamda asılır. Güneşte kurutulan demette renk solar. Tam kuru demet çıtırdar; nemli demet küflenir ve satılmaz.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli lavanta nasıl seçilir?

Taze lavantada ilk bakılan şey başağın dolgunluğu, renk canlılığı ve kokudur. Başak düzgün, çiçekler sıkı dizilmiş ve renk koyu mor olmalıdır. Sapta kahverengileşme, çiçeklerin dökülmesi ve başakta çürüme kusur sayılır.

Kuru lavantada ölçü kuruluk, renk ve çiçek tutunmasıdır. Dal tam kuru ve çıtır, renk mor tonunda oturmuş, çiçekler dökülmeden sapta durmalıdır. Küf kokusu, nemlilik ve beyaz küf izi ürünü satılamaz yapar. Tozlanmış ya da böcek yemiş demet kabul edilmez.

Aynı demette tüm dallar aynı boyda olmalı, lavanta ile lavandin karıştırılmamalıdır; lavandin başağı daha uzun ve dallıdır. Çiçek torbası için dökme kuru çiçek satılıyorsa saplardan ayrılmış çiçekler, toz ve sap parçasından arındırılmalıdır.

• Taze başak dolgun, renk koyu mor; çiçek dökülmesi yok.
• Kuru demet tam kuru, çıtır; küf, nem ve beyaz leke yok.
• Renk solmamış; ürün güneşte kurutulmamış.
• Demetteki dallar eşit boyda; tür karışık değil.
• Dökme kuru çiçekte sap parçası, toz ve yabancı madde yok.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lavanta nasıl saklanır ve kullanılır?

Taze kesme lavanta vazoda temiz suyla tutulur, sap altı eğik kesilir. Taze dal vazoda su çekmeye devam eder ve zamanla kurur; çoğu kişi bu yüzden vazodaki lavantayı kuruyuncaya kadar bırakır. Sıcak odada tomurcuklar çabuk açılır ve koku hızla azalır.

Kuru lavanta kuru, serin, ışıksız ve kapalı bir ortamda saklanır. Nemli yerde küflenir, ışıkta rengini kaybeder. Hava geçirmeyen bir kutu ya da torba içinde kokusunu daha uzun süre korur. Zamanla kokusu azalır, bu normaldir.

Kuru lavanta; buket, çelenk, kuru çiçek aranjmanı, koku torbası (sachet), dolap ve çekmece kokusu ve dekoratif ürünlerde kullanılır. Gıda ya da çay amacıyla satılan lavanta ayrı bir üründür ve gıda mevzuatına uygun üretilmelidir.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lavanta (kesme ve kuru demet) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Taze kesme lavanta ve süs amaçlı kurutulmuş lavanta gümrük tarifesinde 0603 pozisyonunda değerlendirilir; kurutulmuş, boyanmış ya da emdirilmiş çiçekler bu pozisyonda ayrı satırlara girer. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Gıda, çay ya da baharat amaçlı lavanta ise ayrı bir pozisyonda ve gıda mevzuatı kapsamında beyan edilir.

Dış satışta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Kuru lavantada nem, küf ve depo zararlıları muayenede aranan başlıca konulardır; nemli ürün alıcı ülke girişinde reddedilebilir.

Koku torbası ya da hediyelik ürün olarak satılan lavantada ürünün kullanım amacı ve içeriği etikette doğru yazılmalıdır. Lavanta çeşitlerinin bir bölümü çeşit hakkı altındadır; çelik ve fide alırken tedarikçi belgesi saklanmalıdır (5553 sayılı Tohumculuk Kanunu, Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340).

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Lavanta (kesme ve kuru demet) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Lavanta taze ise demet ya da dal olarak, kuru ise demet, kg ya da koku torbası hâlinde satılır. Taze lavanta toptan sevkiyatta serin ve havalı kolide, kuru demet ise ezilmeyecek biçimde kuru kolide taşınır. Kuru lavanta hafif olduğu için taşıma ücreti hacme göre hesaplanabilir.

Alıcılar çiçekçiler, düğün ve organizasyon firmaları, kuru çiçek ve aranjman atölyeleri, hediyelik eşya ve dekorasyon üreticileri, koku torbası yapan el işi üreticileri, turizm tesisleri ve çiçek toptancılarıdır. Lavanta tarlası ziyaretleri nedeniyle turizm bağlantılı satış kanalları da önem kazanmıştır.

Taze ve kuru lavanta aynı kolide karıştırılmaz. Çay, baharat ya da gıda amacıyla satılan lavanta ise kesme dal olarak değil, gıda ürünü olarak etiketlenir ve çay pazarındadır. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Koku yoğunluğu, renk, başak boyu ve taze ya da kuru oluşu fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular