Lale soğanı

Lale soğanı nedir?

Lale soğanı, Tulipa cinsinden bitkilerin yer altı depo organıdır ve zambakgiller (Liliaceae) ailesinde yer alır. Soğan kuru, kahverengi ve kâğıt gibi bir kabukla kaplıdır; içinde etli pullar ve bir sonraki baharda açacak çiçek tomurcuğu bulunur. Ticari lale çeşitlerinin ana atası Tulipa gesneriana grubudur.

Lale soğanı kesme çiçek üretimi, bahçe dikimi ve saksılı bitki üretimi için üç ayrı amaçla alınır. Kesme çiçek üreticisi dikimden sonra sıcaklığı yönetebilen, sıcak ve soğuk işlemden geçirilmiş soğan ister. Bahçe için erken, orta ve geç çiçeklenen çeşitler seçilir. Saksılı üretimde ise zorlama için ayrılmış, soğutulmuş soğan kullanılır.

Türkiye'de doğal olarak yetişen birkaç lale türü vardır ve bunlar doğada korunması gereken türler arasındadır. Ticari lale soğanı ıslah edilmiş çeşitlerdir; doğadan toplanmış soğanla karıştırılmamalıdır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lale soğanı nasıl üretilir ve dikilir?

Lale soğanı tohumdan değil, yavru soğanlarla çoğaltılır. Ana soğanın yanında oluşan küçük soğanlar ayrılıp birkaç yıl yetiştirilir, çiçek verebilecek boya geldiğinde çiçekli soğan sınıfına alınır. Dikimden sökümü arası genellikle bir mevsimdir: sonbahar ve kışta dikilen soğan baharda çiçek açar, çiçek sonrası yapraklar sararınca söküm yapılır.

Söküm sonrası soğanlar kurutulur, temizlenir, çevrelerine göre boylanır ve sınıflandırılır. Boy sınıfı soğan çevresinin santimetre olarak ölçülmesiyle belirlenir; örneğin 10/11 sınıfı çevresi 10 ile 11 cm arasında olan soğanı gösterir. Çevre büyüdükçe soğanın verebileceği çiçek boyutu ve sap kalınlığı artar.

Dikimde soğanın sivri ucu yukarı bakar. Dikim derinliği soğan boyunun iki üç katı kadardır. Toprak iyi drene olmalıdır; su tutan ağır toprakta soğan çürür. Dikim zamanı toprak ısısının düşmesine bağlıdır: çok erken dikim hastalık riskini artırır.

Bahçecilikte sık görülen sorunlar soğan çürüklüğü, gri küf, lale yanıklığı ve virüslerdir. Virüslü bitkiler çiçekte çizgi ve renk bozulmasıyla ayırt edilir ve tarladan ayrılır. Kemirgenler de soğanları yiyebilir; dikimde koruyucu önlem alınır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli lale soğanı nasıl seçilir?

Kaliteli soğan sert, dolgun ve ağırdır. Parmakla sıkıldığında yumuşayan, boşluk hissi veren ya da kabuğu kırışık soğan kurumuş veya çürümüştür. Kabuk sağlam olmalı, soyulmuş ve yaralanmış yerler küf almamalıdır.

Soğanın taban kısmı (kök plakası) temiz, kuru ve sağlam olmalıdır. Tabanda siyah ya da kahverengi çürük, mavi veya yeşil küf lekesi bulunan soğan alınmaz. Soğan yüzeyinde kök çıkmaya başlamış olması dikimden önce uzun süre bekletildiğini gösterir.

Partide boy düzgünlüğü esastır. Karışık boyda soğan, çiçeğin eşit açılmasına izin vermez. Sınıf etiketi (çevre cm), çeşit adı, renk ve çiçeklenme zamanı partide yazılı olmalıdır.

• Soğan sert, dolgun ve ağır; kırışıklık ve boşluk hissi yok.
• Kabuk sağlam; yara, mavi ya da yeşil küf lekesi yok.
• Taban kuru, temiz; siyah ya da kahverengi çürük yok.
• Partide boy sınıfı (çevre cm) eşit.
• Etikette çeşit adı, renk ve çiçeklenme zamanı yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lale soğanı nasıl depolanır?

Lale soğanı kuru, serin ve havadar bir ortamda saklanır. Kapalı plastik torba nem ve küf yapar; tel kasa, ağ torba ya da kâğıt torba tercih edilir. Soğanlar üst üste yığılmaz, kasaların arası açık bırakılır. Sıcak ve nemli ortamda soğan çabuk çürür.

Elma, armut ve benzeri meyve etilen salgılar ve soğan içindeki çiçek tomurcuğuna zarar verebilir. Bu nedenle soğan depolarında meyve bulunmaz. Dikime kadar soğanlar fare ve kemirgenden korunur. Dikim sezonunda geç kalan soğan kuruyup güç kaybeder.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Lale soğanı için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Lale soğanı gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâlindeki soğan ile çiçekli ya da yeşil hâlindeki soğan farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.

Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Lale soğanında soğan çürüklüğü, soğan nematodu ve virüsler özellikle aranır; alıcı ülke ek koşul koyabilir.

Çiçek soğanı dikim materyalidir ve ticareti 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) ile ilgili yönetmelikler kapsamındadır. Çeşit adı ve parti belgesi izlenebilir olmalı; ıslahçı hakkı olan çeşitlerin çoğaltılıp satışı çeşit sahibinin iznine bağlıdır. Doğal lale türlerinin doğadan toplanması ve satışı ayrıca kısıtlı olabilir; yetkili kuruma sorulmalıdır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Lale soğanı alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Lale soğanı adet ve kg ile satılır. Toptan satış çoğunlukla çevre sınıfına göre koli içinde yapılır; ilanda sınıf (çevre cm), çeşit adı, renk, çiçeklenme zamanı ve kullanım amacı (kesme, bahçe, saksı) yazılır. Küçük bahçe satışlarında ağ torba ya da kutu içinde 10-25 adet paketler tercih edilir.

Alıcılar kesme çiçek üreticileri, saksılı çiçek üreticileri, peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri, fidanlıklar ve ev bahçıvanlarıdır. Satış sezonu yaz sonundan kasıma kadar sürer; dikim zamanı geçince talep düşer.

Ticari soğan partisi ithal ise ithalat belgeleri ve bitki sağlığı kontrolleri tamamlanmış olmalıdır. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular