Kana (Canna) rizomu

Kana rizomu nedir?

Kana (Canna × generalis), kanagiller (Cannaceae) ailesinden, Orta ve Güney Amerika kökenli çok yıllık bir süs bitkisidir. Yer altında kalın, etli, yatay uzanan ve boğumlu bir gövde oluşturur; buna rizom denir. Rizom, yeni sürgünlerin çıktığı gözleri taşır ve bitki bu rizomla çoğalır, kışı geçirir.

Bitki büyük, geniş ve muz yaprağına benzer yapraklara sahiptir. Yapraklar yeşil, bronz, koyu mor ya da alacalı olabilir. Çiçekler yüksek bir sap ucunda, kırmızı, turuncu, sarı, pembe ya da benekli renklerde açar. Boyu çeşide göre 50 cm ile iki metre arasında değişir.

Kana sıcağı ve suyu sever; durgun su kenarı, sulak bahçe ve gösterişli yatak dikimlerinde kullanılır. Kışı dona karşı korunmuş rizomla geçirir. Soğuk iklimlerde sonbaharda bitki sökülür ve rizom saklanır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Kana rizomu nasıl üretilir ve dikilir?

Kana rizomla çoğaltılır. Sonbaharda söküm sonrası rizom, her parçada en az bir iki göz kalacak biçimde bölünür. Bölme yerleri kurur ve gerekirse ruhsatlı koruyucuyla işlenir. Bu parçalar ilkbaharda dikilecek materyali oluşturur. Tohum da kullanılır ancak sert kabuklu tohumun çimlenmesi yavaştır ve çeşit tutmayabilir.

Dikim ilkbaharda, son don geçtikten ve toprak ısındıktan sonra yapılır. Rizom göz yukarıda ya da yatay olarak on beş santimetre kadar derinliğe konur. Güneşli yer, zengin ve nemli toprak ve düzenli sulama bitkinin iyi gelişmesini sağlar. Soğuk bölgelerde rizom önce kapalı ortamda saksıda uyandırılır.

Sonbaharda ilk don yapraklara zarar verince bitki dipten kesilir, rizom sökülür, temizlenir ve kışlatılır. Sıcak iklimlerde rizom toprakta kalabilir.

Başlıca sorunlar kana virüsleri, rizom çürüklüğü, yaprak yiyen tırtıllar ve yaprak biti, kırmızı örümcek ve yaprak sarma kurtlarıdır. Virüslü bitki yapraklarında çizgi ve mozaik görünümüyle ayırt edilir ve ayıklanır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli kana rizomu nasıl seçilir?

Kaliteli kana rizomu kalın, sert, dolgun ve ağırdır. Parmakla bastırıldığında yumuşayan, kurumuş ya da kırışık, içi boşalmış rizom kullanılmaz. Yüzey sağlam olmalı ve kesim yerleri kurumuş, çürümemiş olmalıdır.

Her rizom parçasında en az bir canlı göz bulunmalıdır. Gözler boğumlarda küçük, pembe, kırmızı ya da yeşilimsi sivri noktalar şeklinde görülür. Gözsüz parça sürmez. Rizomda çürük kokusu, küf, kemirilme ve yumuşama bulunmamalıdır.

Etikette çeşit adı, çiçek rengi, yaprak rengi, boy sınıfı ve göz sayısı yazılı olmalıdır. Yaprak rengi ve boy, alıcının peyzaj tasarımına doğrudan etki ettiğinden çeşit saflığı beklenir.

• Rizom kalın, sert ve ağır; yumuşama ve buruşma yok.
• Her parçada en az bir canlı göz var.
• Kesim yerleri kuru; çürük, küf ve kemirilme yok.
• Partide parça boyu ve göz sayısı eşit.
• Etikette çeşit adı, çiçek ve yaprak rengi, boy sınıfı yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Kana rizomu nasıl depolanır?

Söküm sonrası rizomlar gölgede bir iki gün kurutulur, toprağı silkilir. Sonra hafif nemli turba, talaş ya da kum içinde, kâğıt ya da tahta kasada, serin ve donmayan ortamda saklanır. Aşırı kuru ortam rizomu kırıştırır, aşırı nemli ortam çürütür.

Depoda ayda bir kontrol yapılır ve çürüyen parça atılır. Bitkinin tohumları sert ve yenmez; evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde bırakılır. Dikimden önce rizomun kesim yerleri ve gözler gözden geçirilir.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Kana (Canna) rizomu için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Kana rizomu gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir; saksıda büyüyen kana ise 0602 pozisyonuna girer. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.

Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Kana bitkisinde virüsler ve rizom çürüklüğü alıcı ülkelerce izlenen başlıklardır; toprakla birlikte sevk edilen rizomda toprak muayenesi de yapılır.

Kana çeşitlerinin bir bölümü ıslahçı hakkı altındadır. Rizom alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalı; rizom bölüp çoğaltıp satmadan önce çeşit sahibinin izni öğrenilmelidir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Kana (Canna) rizomu alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Kana rizomu adet olarak satılır; bir adet genellikle en az bir iki gözlü bir rizom parçasını ifade eder. Toptan satışta çeşit ve sınıfa göre koli içinde, perakendede torba ya da kutu içinde tek ya da 3-5 rizom paketleri sunulur. İlanda çeşit adı, yaprak ve çiçek rengi, boy sınıfı ve göz sayısı yazılır.

Alıcılar peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri, saksılı bitki üreticileri ve ev bahçıvanlarıdır. Satış şubattan nisana kadar yoğundur; dikim zamanı geçince talep düşer.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular