Gül yağı ve gül suyu

Gül yağı ve gül suyu nedir?

Gül yağı, yağ gülü olarak yetiştirilen Rosa damascena türünün çiçek yapraklarının su buharıyla damıtılmasından elde edilen uçucu yağdır. Kokulu, açık renkli bir yağdır ve çok küçük miktarlarda elde edilir; çok sayıda gül yaprağından az miktar yağ çıkması ürünün özelliğidir. Parfümeri ve kozmetik sanayinin hammaddesi olarak aranır.

Gül suyu ise aynı damıtma sırasında yağdan ayrılan kokulu sulu kısımdır. Damıtma suyu doğrudan satılabilir ya da yeniden damıtılıp şişelenebilir. Gül suyu kokusu, rengi ve içeriği bakımından yağdan farklı bir üründür ve ayrı bir pazarı vardır.

Isparta Gülyağı (sicil no 421) ve Isparta Gül Suyu (sicil no 899) TÜRKPATENT sicilinde menşe adı olarak tescillidir. Bu tescil, yalnızca belirlenmiş yöreden ve tarif edilen yöntemle elde edilen ürünün bu adla satılabileceği anlamına gelir. Başka yörenin gülünden ya da farklı yöntemle elde edilen ürün bu adı kullanamaz.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili: Isparta Gülyağı (sicil no 421, menşe adı) ve Isparta Gül Suyu (sicil no 899, menşe adı)

Gül yağı ve gül suyu nasıl elde edilir?

Yağ gülü, ilkbahar sonunda kısa bir mevsimde çiçek açar. Çiçekler sabahın erken saatlerinde, güneş yükselmeden toplanır; çünkü sıcakta yağ uçup kaybolur. Toplanan yapraklar bekletilmeden damıtma tesisine taşınır. Toplama ve bekletme süresi uzadıkça yağ kalitesi düşer.

Damıtmada gül yaprakları su ile birlikte bakır ya da paslanmaz kazana konur, kazan ısıtılır ve çıkan buhar soğutucudan geçirilerek yoğuşturulur. Yoğuşan sıvı, yağ ve su olarak iki fazda toplanır. Yağ, yoğunluk farkıyla sudan ayrılır. Geride kalan kokulu su, gül suyu olarak ya da yeniden damıtılarak kullanılır.

Gül yağı, damıtma sonrası dinlendirilir; soğukta donma özelliği bulunduğu için saklama sıcaklığı kalite için önemlidir. Gül suyunun berraklığı, kokusu ve rengi damıtma düzenine bağlıdır. Her iki ürün de el yapımı küçük tesislerde ve sanayi tipi tesislerde üretilebilir.

Isparta çevresinde gül üretimi ve yağ damıtma geleneği bulunur; güncel üretim ve ihracat miktarları için TÜİK ve ilgili kurum yayınlarına bakın.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli gül yağı ve gül suyu nasıl ayırt edilir?

Gül yağında kalite, kokunun saflığı, rengi ve akışkanlığı ile ölçülür. Yağ açık renkli, berrak ve gül kokusunu taşımalıdır; yabancı madde, bulanıklık ve yağ olmayan bir sıvı eklenmesi kalite düşüren durumlardır. Yağ için laboratuvar analizi (gaz kromatografisi) kalite belgesinin temelidir ve alıcı çoğunlukla analiz raporu ister.

Gül suyunda ise koku, renk, berraklık ve katkı durumuna bakılır. Katkı maddesi, koruyucu ya da yapay koku eklenmesi etikette açıkça yazılmalıdır. Saf damıtma ürünü ile aromalı karışım ayrı ürünlerdir; ikisi aynı adla satılmaz.

Coğrafi işaretli ürün, işaretin tarifine uygun olmalıdır. İşaret kullanımı, TÜRKPATENT sicilindeki şartnameye ve işaret sahibinin denetimine bağlıdır. Satıcı, ürünün hammaddesinin hangi yörenin gülünden geldiğini belgeleyebilmelidir.

• Gül yağı berrak ve açık renkli; yabancı madde ve bulanıklık yok.
• Koku saf gül kokusu; yapay ve keskin koku yok.
• Gül suyu berrak; katkı ve koruyucu varsa etikette yazılı.
• Hammaddenin yöresi ve damıtma tarihi belgelenebilir.
• Coğrafi işaret kullanılıyorsa tarife ve yetkili kullanıcı kaydı uygun.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Gül yağı ve gül suyu nasıl saklanır?

Gül yağı koyu renkli, kapaklı ve dolu cam şişede, ışıktan ve ısıdan uzakta saklanır. Hava ile temas koku kaybına yol açar, bu yüzden şişenin mümkün olduğunca dolu tutulması önerilir. Düşük ısıda yağın bir bölümü katılaşabilir, bu üründen kaynaklı bir kusur değildir; ısıtılınca eski hâline döner.

Gül suyu serin, karanlık ve kapalı şişede saklanır. Açıldıktan sonra mikroorganizma üreme riski vardır; koruyucusuz gül suyunun açık şişede raf ömrü sınırlıdır ve etikette belirtilmelidir. Bulanıklaşma, koku değişimi ve köpürme bozulma işaretidir.

İki ürün de parfümeri, kozmetik, tatlı ve içecek aroması ile geleneksel kullanımlarda aranır. Ürünün gıda mı kozmetik mi olarak satıldığı baştan belirlenmelidir; çünkü her iki kullanım ayrı mevzuata bağlıdır. Tarımart bu rehberde ürüne etki ya da sağlık iddiası yüklemez.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Gül yağı ve gül suyu için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Gül yağı gümrük tarifesinde 3301 pozisyonundaki uçucu yağlar arasında; gül suyu ise aynı fasıldaki damıtık sulu ürünler arasında değerlendirilir. Alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanmalıdır. Tarifedeki tam satırın hangisi olduğu, ürünün saflığına ve işlenme biçimine bağlıdır.

Gül suyu ve gül yağı gıda amacıyla (tatlı, içecek aroması) satılacaksa gıda mevzuatı uygulanır: gıda işletmesi kaydı, Gıda Hijyeni Yönetmeliği (Resmî Gazete 17 Aralık 2011, sayı 28145) ve Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete 26 Ocak 2017, sayı 29960, mükerrer). Kozmetik olarak satılacaksa kozmetik mevzuatı ve ilgili bildirim yükümlülükleri ayrıca uygulanır; bu rehber kozmetik mevzuatının ayrıntısını anlatmaz, yetkili kurumdan teyit alınmalıdır.

Isparta Gülyağı (sicil no 421) ve Isparta Gül Suyu (sicil no 899) adlarının kullanımı TÜRKPATENT coğrafi işaret şartnamesine ve yetkili kullanıcı kaydına bağlıdır. Yağ gülünün (hammadde) dış satışında ise bitki sağlığı belgesi 5996 sayılı Kanun (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde istenebilir. Yaprak gül ayrı bir ürün olarak yaprak gülü rehberinde ele alınır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) · T.C. Resmî Gazete · Gıda Hijyeni Yönetmeliği (Resmî Gazete 17 Aralık 2011, sayı 28145) · T.C. Resmî Gazete · Türk Gıda Kodeksi Gıda Etiketleme ve Tüketicileri Bilgilendirme Yönetmeliği (Resmî Gazete 26 Ocak 2017, sayı 29960, mükerrer) · TÜRKPATENT · Coğrafi İşaret Sicili: Isparta Gülyağı (sicil no 421, menşe adı) ve Isparta Gül Suyu (sicil no 899, menşe adı)

Gül yağı ve gül suyu alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Gül yağı gram ya da kg, gül suyu litre ya da şişe olarak satılır. Gül yağı cam şişe ya da kilitli metal teneke içinde, gül suyu cam ya da gıda ile temasa uygun plastik şişede sevk edilir. Kırılgan ambalaj için koli içinde dolgu kullanılır. Gıda ile temas eden ambalajın uygunluğu için yönetmelik şartları aranır.

Alıcılar parfüm ve kozmetik üreticileri, aromacılar, tatlıcılar ve pastacılar, hediyelik ürün satıcıları, aktarlar ve turizm tesisleri ile ihracatçılardır. Özellikle gül yağı, ihracat odaklı bir üründür; alıcı ülkenin analiz ve belge gereksinimleri parti öncesi sorulmalıdır.

Gıda ya da kozmetik olarak satış, ürün etiketinde ve kayıt belgelerinde açıkça belirtilir. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Saflık, damıtma yöntemi, hammadde yöresi, coğrafi işaret kullanım hakkı ve ambalaj boyutu fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular