Glayöl

Glayöl nedir, nasıl bir bitkidir?

Glayöl (Gladiolus melezleri) süsengiller (Iridaceae) ailesindendir. Bitki toprak altındaki yassı, yuvarlak bir kormdan sürer; korm soğana benzer ama pul yapraklı değil, sert ve düzdür. Kılıç biçimli yapraklar arasından uzun bir başak çıkar ve çiçekler başakta alttan üste doğru açar.

Ticarette kesme glayöl, çiçeklerin büyüklüğüne ve başak boyuna göre ayrılır. Büyük çiçekli tipler geniş ve kıvrık yaprakçıklıdır, küçük çiçekli ve sık dizilmiş tipler "minyatür" olarak satılır. Renk çeşitliliği çok geniştir: beyaz, pembe, kırmızı, sarı, turuncu, mor ve çift renkli çeşitler bulunur.

Glayöl yaz ve sonbahar kesmesinde öne çıkan çiçeklerden biridir; sera dışında açıkta da yetişebildiği için mevsimsel üretimin yaygın olduğu bir üründür. Korm satışı ayrı bir üründür, bu sayfa yalnız kesme dalı anlatır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Glayöl nasıl yetiştirilir?

Glayöl kormla çoğaltılır. Sağlam, hastalıksız kormlar ılık toprağa, sıra halinde ve çeşide göre belirlenen derinlikte dikilir. Dikimden çiçeğe kadar geçen süre çeşide, dikim zamanına ve havanın sıcaklığına bağlı olarak birkaç ay sürer; üreticiler hasat tarihini ayarlamak için dikimi aşamalı yapar.

Glayöl güneşi, hafif ve iyi drene olan toprağı sever. Su fazla olursa korm çürüyebilir; toprak kaynaklı mantar hastalıkları (özellikle fusarium kökenli kuruma) en önemli sorunlardan biridir. Bu yüzden hastalık görülen toprağa ardı ardına glayöl dikilmez, dikim yeri değiştirilir.

Yapraklar ve çiçek başağı bazen rüzgârda devrilir; üreticiler sıra aralarına destek ya da ağ gererek başak eğriliğini önler. Eğri kalan başak, ticarette kalite kaybıdır.

Hasatta tüm çiçeklerin açılması beklenmez. Başaktaki en alttaki bir ya da iki tomurcuk renk aldığında, çiçekler henüz açmamışken dal kesilir; bu hâlde dal nakliyeye dayanır ve alıcıda yukarı doğru sırayla açar. Kesimden sonra altta en az dört yaprak bırakmak, kormun gelecek yıl için güç toplamasına yardım eder (korm tekrar kullanılacaksa).

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli glayöl nasıl seçilir?

Alıcı önce başağa bakar: başak dik, sık dizilmiş ve eşit tomurcuklu olmalıdır. Başak boyu ve tomurcuk sayısı ticari sınıfı belirler; uzun ve çok tomurcuklu dallar daha pahalı satılır. Başağın ucundaki tomurcuklar küçük olabilir, bu normaldir; ancak kuruma ve kahverengileşme kusurdur.

Sapta kıvrılma, kırık ve ezilme izi olmamalıdır. Glayöl dalı yatay duran bir kutuda taşınırsa başak yer çekimine ters olarak yukarı doğru kıvrılır; bu kıvrılma bir kez oluştuysa düzelmez. Bu yüzden toptancılar dalları dik koliyle ya da kovada taşır.

Yapraklar sağlıklı yeşil olmalı, uçlarda yanık ve sararma görülmemelidir. Demetteki dalların aynı boyda ve aynı açılma evresinde olması partinin düzgünlüğünü gösterir.

• Başak dik ve sık; en az ilk iki tomurcuk renk almış.
• Başakta yukarı doğru kıvrılma ve eğrilik yok.
• Sap ve yapraklarda kırık, ezilme, yanık ve sararma yok.
• Dallar eşit boyda; demet içi renk karışımı ilanda belirtilmiş.
• Kutu içinde dik taşınmış, kesim yerleri temiz.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Glayöl kesildikten sonra nasıl bakılır?

Glayöl dik vazoda, temiz suyla, serin bir yerde tutulur. Sap altı eğik kesilir, su iki üç günde bir değiştirilir. Başağın en üstündeki kapalı tomurcukları birkaç tanesini koparmak, alt tomurcukların daha iyi açılmasına yardımcı olur; bu yaygın bir çiçekçi uygulamasıdır.

Başak yer çekimine ters yönde büküldüğü için dal vazoda yatırılmamalı, dik durmalıdır. Meyve tabağından ve ısıtıcıdan uzak tutmak çiçek ömrünü uzatır; vazo ömrü çeşide ve evreye göre değişir, kesin süre vaat edilmemelidir.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Glayöl için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Kesme glayöl tarife cetvelinde 0603 pozisyonunda, "diğer" altpozisyonu 0603.19 ile beyan edilir. Üretimde kullanılan korm ise 0601 pozisyonundadır; dal satan üretici korm ticareti yapmıyorsa yalnız 0603 kalemini kullanır.

Glayölde bitki sağlığı bakımından kormla taşınan mantar hastalıkları ve virüsler önemlidir. 5996 sayılı Kanun (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) kapsamındaki kontrolde korm partisinin hastalıksız olması beklenir; ihracatta alıcı ülke bu yönde ek koşul koyabilir.

Çeşit adı ve korm kaynağı, ıslahçı hakkı olan çeşitlerde faturada izlenebilir olmalıdır. Korm çoğaltıp satmak isteyen üretici, 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu'ndaki (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) üretim materyali hükümlerine bakmalıdır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Glayöl alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Glayöl ticarette dal ya da başak üzerinden satılır; toptan satışta 10 ya da 20 dallık demetler kullanılır. Dallar uzunluğuna göre sınıflanır ve dik taşınabilen kolilerde sevk edilir. Başak uçları ezilmesin diye demetin başı kâğıt ya da koruyucu kılıfla sarılır.

Alıcılar çiçekçiler, organizasyon ve düğün firmaları, mezarlık ve cenaze çiçekçileri ve toptancılardır. Yaz ve sonbaharda bol, kışın az bulunur; bu nedenle sezon dışında satılan dalın sera ya da ithal olup olmadığı ilanda belirtilebilir.

Kormu çoğaltıp satmak isteyen üretici, korm sağlığına ve çeşit adına ayrıca dikkat etmelidir. Islahçı hakkıyla korunan çeşitlerde çoğaltma izni gerekebilir.

Glayölde taşıma sırasında başak yönü belirleyicidir: dik duran kolide başak düz kalır, yatık kolide uç yukarı kıvrılır. Serin ama donmayan bir ortam yeterlidir. Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Başak boyu, açık tomurcuk sayısı, renk ve sezon fiyatı etkileyen başlıca etkenlerdir. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular