Doğal çiçek soğanı (kardelen, çiğdem, siklamen vb.)

Doğal çiçek soğanı nedir?

Doğal çiçek soğanı, ıslah edilmiş bahçe çeşidi olmayan, doğal ortamında yetişen soğanlı ve yumrulu bitkilerin yer altı organlarına verilen genel addır. Türkiye, bu bitki grubunun (jeofitlerin) çok zengin olduğu bir ülkedir; dağlık ve ormanlık alanlarda kardelen (Galanthus), çiğdem (Crocus), siklamen (Cyclamen), sümbül ve nergis akrabası türler, yabani laleler ve süsenler görülür.

Bu bitkilerin çiçekleri erken ilkbahar ya da sonbaharda açar; yeraltında soğan, korm ya da yumru olarak yıl boyu kalırlar. Bazıları bölgeye özgüdür (endemik) ve dar bir alanda yetişir. Çiçek soğanı satışı ve ihracatı tarihte önemli bir kalem olmuştur; ancak aşırı toplama bazı türlerin doğadaki sayısını azalttığı için koruma önlemleri getirilmiştir.

Bu rehber, doğadan toplanmış soğanı teşvik etmez. Amaç, alıcı ve satıcının konunun hukuki ve ekolojik çerçevesini bilmesini sağlamak, üretimle elde edilmiş (kültürde yetiştirilmiş) soğanı doğadan toplanmış soğandan ayırt etmeye yardımcı olmaktır. Kültürde yetiştirilmiş soğanın belgelendirilmesi çoğu zaman kolaydır.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Doğal çiçek soğanı nereden gelir?

Doğal çiçek soğanının iki kaynağı vardır. Birincisi doğadan toplama: yaban ortamda yetişen bitkilerin soğanı el ile sökülür. Bu yolla elde edilen soğan, yetkili makamın belirlediği koşullar altında, belge ve kayıt ile satılabilir; çoğu tür için toplama izne, yıllık sınıra ve bilimsel görüşe bağlıdır. İzinsiz toplama, doğal ortamın zarar görmesine yol açar ve yaptırım doğurabilir.

İkincisi kültürde yetiştirme: kardelen, çiğdem ve siklamen gibi türlerin tohumundan ya da yavru soğanlarından kontrollü tarlada üretim yapılır. Kültürde üretilmiş soğan, çoğunlukla doğadan toplanmışa göre daha düzgün boy, daha az hastalık ve belgelenmiş köken taşır. Üretim birkaç yıl alır; çünkü tohumdan çiçek verecek boya gelen soğan için yıllarca beklenir.

Çoğaltma materyali olarak tohum kullanıldığında çimlenme yavaştır ve çoğu zaman bir soğuk dönem gerektirir. Üreticiler anaç soğanları tarlada tutarak yavru soğan alır ve sertifikalı kayıt altında ticari dikim materyali oluşturur.

Sorumlu ticarette en önemli konu kökenin belgelenmesidir: soğanın kültürde mi yoksa doğadan mı geldiği, hangi alandan ve hangi izinle alındığı kayıtla izlenebilir olmalıdır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Doğal çiçek soğanı nasıl değerlendirilir?

Soğan, korm ya da yumru sert, dolgun ve ağır olmalıdır. Yumuşamış, boşalmış, kurumuş ve küflenmiş soğan kullanılmaz. Soğanın üzerinde kök çıkmış, uzun sürgün oluşmuş ve çürük bulunmamalıdır. Doğadan sökülmüş soğanın sökülürken yaralanması ve kuruması sık görülen bir sorundur.

Tür doğruluğu ve çeşit saflığı en önemli ölçütlerdendir. Doğal türlerin aynı soğanı birbirine çok benzer olabilir; yanlış adlandırma hem alıcıyı yanıltır hem de korunan türlerin kaçak ticaretine zemin hazırlar. Etikette bilimsel adın ve köken bilgisinin yer alması gerekir.

Kültürde yetişmiş soğanın kök ve kabuk durumu düzgündür, çevre sınıfı eşittir ve parti belgesi hazırdır. Doğal toplanmış soğan ise karışık boyda ve toprakla karışık gelebilir; bu da muayeneye zorluk çıkarır.

• Soğan, korm ya da yumru sert, dolgun ve ağır; yumuşama ve boşluk yok.
• Kök, filiz ve çürük belirtisi yok.
• Tür adı bilimsel adıyla (cins ve tür) yazılı.
• Köken bilgisi (kültür ya da doğadan toplama) ve ilgili belge mevcut.
• Parti kayıtlı ve izlenebilir.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Doğal çiçek soğanı nasıl saklanır?

Çoğu doğal soğan, bahçe soğanlarından farklı olarak yaz boyu tam kuru bırakılmaya duyarlıdır. Kardelen ve çiğdem soğanı kuruyunca canlılığını hızla yitirebilir; bu türler söküldükten sonra mümkün olduğunca kısa sürede nemli turba ya da cipsi içinde dikilmeye hazır halde tutulur. Siklamen yumrusu da kurutulmaya karşı duyarlıdır.

Saklama ortamı serin, havadar ve ışıksız olmalı, plastik torba gibi havasız kaplar kullanılmamalıdır. Depoda düzenli kontrol yapılır ve çürüyen soğan ayrılır. Kardelen ve siklamen yumrusu ile çiğdem kormunun yenmesi önerilmez; evcil hayvanların ulaşamayacağı yerde saklanır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Doğal çiçek soğanı (kardelen, çiğdem, siklamen vb.) için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Doğal çiçek soğanı gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâli ile vejetasyondaki soğan farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.

Nesli tehlike altındaki yabani hayvan ve bitki türlerinin uluslararası ticaretine ilişkin sözleşme (CITES) ekleri arasında kardelen (Galanthus) ve siklamen (Cyclamen) cinsleri yer alabilir; ayrıca Türkiye'de bazı soğanlı türlerin doğadan toplanması ve dış satışı için yıllık kota ve izin sistemi uygulanabilir. Hangi türün hangi koşula tabi olduğu güncel listelere ve yetkili kurumun kararına bağlıdır. Bu rehber kesin bir hüküm bildirmez; doğadan toplanmış soğan satışı ya da dış satışı yapmak isteyen herkes, tarım ve orman müdürlüğüne ve yetkili doğa koruma birimine başvurup güncel koşulu yazılı olarak öğrenmelidir.

Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Kültürde üretilmiş soğan, 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde dikim materyali olarak kayda ve parti izlenebilirliğine tabidir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Doğal çiçek soğanı (kardelen, çiğdem, siklamen vb.) alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Doğal çiçek soğanı ticareti, ürünün kökenine göre iki ayrı hukuki çerçevede yürür. Kültürde yetişmiş soğanın satışı, diğer dikim materyali gibi fatura ve parti belgesiyle yapılır. Doğadan toplanmış soğanın satışı ve özellikle dış satışı, yetkili kurumun belirlediği tür listesi, yıllık sınır, izin ve belge koşullarına bağlıdır; bazı türlerde dış satış yasak ya da kotalı olabilir.

Alıcılar bahçe merkezleri, peyzaj firmaları, koleksiyoncular, yurt dışı dikim materyali ithalatçıları ve botanik bahçelerdir. Satış sezonu, soğanın dinlenme dönemine göre değişir; ilkbahar çiçekleri yaz sonundan sonbahar başına, sonbahar çiçekleri yaz ortasından yaz sonuna kadar teslim edilir.

İlanda tür adı bilimsel adıyla, köken (kültür ya da doğadan toplama) ve ilgili belge numarası yazılır. Belgesiz ya da kökeni belirsiz ürün ilana alınmaz. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular