Dalya (yıldız çiçeği) yumrusu

Dalya yumrusu nedir?

Dalya (Dahlia × hybrida), papatyagiller (Asteraceae) ailesinden, Meksika kökenli çok yıllık bir bitkidir; halk arasında yıldız çiçeği adıyla da bilinir. Yer altında etli, uzamış ve kümelenmiş kök yumruları oluşturur. Bu yumrulara dalya yumrusu denir; botanik olarak kök yumrusudur ve soğan ya da korm değildir.

Yumrular bir arada, bitkinin kök boğazı denen merkezde birleşir. Yeni sürgün yalnızca bu boğaz kısmındaki gözlerden çıkar; gözsüz tek yumru çoğu zaman sürmez. Bu yüzden yumru kümesi bölünürken her parçada en az bir göz bulunması gerekir.

Dalya çeşitleri çiçek biçimine göre dekoratif, pompon, top, kaktüs, anemon çiçekli ve iri tabak biçimli gruplara; boya göre cüce, orta ve uzun gruplara ayrılır. Renk yelpazesi çok geniştir; mavi dışında hemen hemen tüm renkler ticarette bulunur.

Kaynak: TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Dalya yumrusu nasıl üretilir ve dikilir?

Dalya yumrusu iki yolla çoğaltılır. Birinci yol, yumru kümesinin bölünmesidir: kök boğazı ve bir iki yumru taşıyan parçalar ayrılır ve en az bir göz bulundurması gerekir. İkinci yol, ilkbaharda sürgün çeliği alınıp köklendirmektir; bu yol az sayıda ana bitkiden çok sayıda yeni bitki üretmeye uygundur ve virüs yükünü azaltmak için de kullanılır.

Dikim ilkbaharda, son don geçtikten sonra yapılır. Yumru, göz yukarıya gelecek şekilde yaklaşık on beş santimetre derinliğe konur. Uzun çeşitlere dikimde destek çubuğu verilir. Toprak iyi drene olmalı ve güneşli yer seçilmelidir.

Sonbaharda ilk don yaprakları karartınca bitki dipten kesilir, yumru kümesi dikkatle sökülür. Soğuğa dayanıksız oldukları için yumrular donmadan önce çıkarılır. Sökülen yumrular toprağından arındırılır ve kuruması için bir iki gün gölgede bırakılır.

Sık görülen sorunlar virüsler, yumru çürüklüğü, yaprak biti, kırmızı örümcek ve salyangozdur. Virüslü bitki yapraklarında sarı halka ve mozaik, çiçekte renk bozulmasıyla ayırt edilir ve ayıklanır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri · TÜİK · Bitkisel Üretim İstatistikleri, süs bitkileri (kesme çiçek ve çiçek soğanı) tabloları

Kaliteli dalya yumrusu nasıl seçilir?

Dalya yumrusunda göz ana ölçüdür. Kök boğazı üzerinde en az bir canlı göz görülmeli, göz dolgun ve çizgisel olmalıdır. Gözsüz yumru bitkiyi sürdürmez. Yumrular dolgun, sert ve kırışıksız olmalıdır.

Yumru kabuğu ve kök boğazı sağlam, yumuşama ve çürük olmayan yapıda bulunmalıdır. Yumru kuruyup buruşmuşsa, ya da çürük ve küf barındırıyorsa tutma oranı düşüktür. Yumru kümesinin ayrılırken kopan boğaz kısmı bitkiyi bozar.

Partide çeşit adı, renk, çiçek grubu, boy sınıfı ve yumru sayısı etikette yazılı olmalıdır. Çeşit saflığı ve etiketin doğruluğu alıcı için kritiktir; çünkü çiçek ancak dikimden sonra görülür.

• Kök boğazında en az bir canlı göz var.
• Yumrular dolgun ve sert; kırışıklık, yumuşama ve çürük yok.
• Kabuk ve boğaz bölgesi sağlam; küf ve kemirilme yok.
• Yumru kümesi bölünmüşse her parçada göz bulunuyor.
• Etikette çeşit adı, renk, çiçek grubu ve boy sınıfı yazılı.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Dalya yumrusu nasıl depolanır?

Sökülen yumru kümeleri gölgede bir iki gün kurutulur, sonra kuru kum, talaş ya da turba içinde, kâğıt ya da tahta kasada, serin ve karanlık ortamda kışlatılır. Ortam donmamalı ve fazla nemli olmamalıdır. Yumrular birbirine değmeyecek şekilde yerleştirilir ve düzenli kontrol edilir; çürüyen yumru hemen ayrılır.

Çok kuru ortamda yumru kırışır ve su kaybeder, çok nemli ortamda çürür. Depodan çıkarılan yumru dikimden önce kontrol edilir, kuru ve çürük parçalar kesilir. Dalya yaprağı ve çiçeği evcil hayvanlar için uygun yem değildir; yumrular ulaşamayacakları yerde saklanır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Dalya (yıldız çiçeği) yumrusu için GTİP, bitki sağlığı ve çeşit hakkı

Dalya yumrusu gümrük tarifesinde 0601 pozisyonundaki soğan, yumru ve rizomlar arasında beyan edilir. Dinlenme hâli ile vejetasyondaki yumru farklı altpozisyonlara girebilir; alt hane ve ulusal ek haneler parti bazında gümrük müşaviri tarafından doğrulanır.

Dış satışta ve ithalatta bitki sağlığı belgesi gerekir; düzenleme 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) çerçevesinde yürür. Dalyada virüsler, yumru çürüklüğü ve toprak kaynaklı zararlılar alıcı ülkelerce izlenir; toprak taşınıyorsa ek muayene gerekebilir.

Dalya çeşitlerinin önemli bölümü ıslahçı hakkıyla korunur. Yumru alımında fatura, etiket ve parti belgesi 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340) uyarınca saklanmalı; yumru bölüp ya da çelikle çoğaltıp satmadan önce çeşit sahibinin izni öğrenilmelidir.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (Resmî Gazete 13 Haziran 2010, sayı 27610) · T.C. Resmî Gazete · 5553 sayılı Tohumculuk Kanunu (Resmî Gazete 8 Kasım 2006, sayı 26340)

Dalya (yıldız çiçeği) yumrusu alım satımı, ambalaj ve soğuk zincir

Dalya yumrusu adet olarak satılır; bir adet genellikle bir yumru kümesini ya da bölünmüş gözlü parçayı ifade eder. Toptan satışta çeşit ve sınıfa göre koli içinde, perakendede torba ya da kutu içinde tek yumru ya da 3-5 yumruluk paketler halinde sunulur. İlanda çeşit adı, renk, çiçek grubu, boy sınıfı ve dikim zamanı yazılır.

Alıcılar kesme çiçek üreticileri, peyzaj firmaları, belediyeler, bahçe merkezleri ve ev bahçıvanlarıdır. Satış şubattan nisana kadar yoğundur; dikim zamanı geçince talep düşer. Yumruların dikim zamanında kuru ama canlı olması aranır.

Kaynak: T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli (GTİP), 6. Fasıl: canlı bitkiler, soğan ve yumrular, kesme çiçek ve süs yaprakları · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Bitkisel Üretim Genel Müdürlüğü · süs bitkileri yetiştiriciliği ve kesme çiçek üretimi bilgi ve istatistikleri

Sık sorulan sorular