Deve (Canlı, Kurban Dışı)

Canlı deve, kurbanlık deve ve ayrım

Deve, kurbanlık olarak da satılabilen büyükbaş sınıfında yer alan bir hayvandır. Bayram kurbanlığı olarak satılan deve kurban pazarında ayrı bir rehberle anlatılır. Bu rehber damızlık, besi ve hobi amacıyla satılan canlı deveyi konu alır. İlanda amaç açık yazılmalıdır; aynı hayvan aynı anda hem kurbanlık hem damızlık olarak ilan edilemez.

Türkiye’de deve çok az sayıdadır. TÜİK verilerine dayanan haberlerde deve sayısının bin civarında olduğu ve yıllar içinde gerilediği bildirilir. Bu yüzden deve almak isteyen biri için satıcı sayısı sınırlıdır ve hayvanı yerinde görmek çoğu zaman gerekir. Sayıyı ham tablodan teyit etmek için TÜİK’in hayvansal üretim istatistiklerine bakın.

Deve, kurak ve engebeli bölgelerde yaşamaya uyumlu bir hayvandır. Barınma, su ve yem ihtiyacı sığır ve koyundan farklıdır. Hayvanı alacak kişi, deve bakımını bilen biriyle konuşmadan satın alma kararı vermemelidir. Sağlık ve ilaç konularında bu rehber ad ya da miktar vermez; veteriner hekime danışın.

Canlı deve gümrük tarifesinde 0106 pozisyonu altında yer alır. Alt kırılımı ve ihracat koşullarını gümrük müşavirinden teyit edin.

Kaynak: Bloomberg HT ve ekonomi haberleri · TÜİK verilerine dayanarak Türkiye’de deve sayısının yaklaşık bin ila bin iki yüz baş arasında olduğu, sayının gerilediği bildirilmiştir (haber 2024; ham TÜİK tablosu okunmadı) · https://www.bloomberght.com/buyukbas-hayvan-varligi-azalmaya-devam-ediyor-2360453 · T.C. Ticaret Bakanlığı · Gümrük Tarife Cetveli, 0106 pozisyonu (diğer canlı hayvanlar; deve ve tavşan bu pozisyonun altında yer alır; 4 haneli pozisyon yazıldı, alt kırılım gümrük müşavirinden teyit edilir)

Tanımlama ve kayıt: ne bilinmeli?

5996 sayılı Kanun hayvan sahibini Bakanlığın belirlediği hayvanları tanımlatmakla ve kayıt yaptırmakla yükümlü kılar. Sığır ve küçükbaş için ayrıntılı tanımlama yönetmelikleri vardır; deve için ayrı bir yönetmelik bu çalışmada okunmamıştır. Bu yüzden devenin hangi usulle tanımlandığını ve kaydedildiğini il ya da ilçe tarım ve orman müdürlüğünden öğrenin.

Satıcıdan hayvanın işletme kayıt numarasını, varsa küpe ya da başka kimlik kaydını ve doğum bilgisini yazılı isteyin. Kaydı belirsiz bir hayvanı satın almak, ileride nakil ve satış sırasında sorun çıkarır; çalıntı hayvan riski de artar.

Hayvan sahibinin değişmesi durumunda bildirimin nasıl yapılacağı da müdürlükten sorulmalıdır. Kayıt sorumluluğu alıcıya geçer; bu yüzden satın almadan önce işlem adımlarını öğrenin.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5996 sayılı Veteriner Hizmetleri, Bitki Sağlığı, Gıda ve Yem Kanunu (RG 13 Haziran 2010/27610; md. 7 hayvan tanımlama ve kayıt, md. 8 sevkler ve satış yerleri) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2010/06/20100613-12.htm

Bakım ve refah

Hayvanları Koruma Kanunu hayvanlara acı ve eziyeti yasaklar ve sahibini hayvanın barınma, beslenme ve su ihtiyacını karşılamakla yükümlü tutar. Deve yem ve su ihtiyacı büyük bir hayvandır; ayrıca yeterli gezinme alanı ister. Küçük bir avluda tutulması hayvanın durumunu bozar.

Deve genellikle sakin bir hayvan olarak bilinir ama erkek devede çiftleşme dönemlerinde davranış değişebilir; bu dönemde erkek deveyi yönetmek deneyim ister. Satıcıdan hayvanın huyunu ve daha önce insana karşı davranışını açıkça sorun.

Soğuk ve nemli iklimlerde devenin barınağı rüzgârdan korunmalıdır. Bölgenizde yağışlı ve soğuk mevsim uzunsa devenin bakım koşullarını önceden hazırlayın. Aldığınız hayvanı yeni çevresine kademeli alıştırın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm

Nakil ve satış yeri

Canlı hayvan nakilleri Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik’e tabidir: il ya da ilçeden başka il ya da ilçeye sevkte veteriner sağlık raporu zorunludur. Devenin hangi nakil belgesiyle taşınacağını yönetmeliğin güncel metninden ve il müdürlüğünden teyit edin.

Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği 8 saati aşan yolculuğu uzun yolculuk sayar ve yolculuğa uygun olmayan hayvanın taşınmasını yasaklar. Deve boylu bir hayvandır; araç yüksekliği, rampa ve bölme buna uygun olmalıdır. Yükleme sırasında hayvanı hırpalamayın, sabırla yönlendirin.

Ruhsatlı hayvan satış yerlerinde deve satışının mümkün olup olmadığını pazar yönetiminden öğrenin. Çoğu deve satışı doğrudan yetiştiriciden olur; bu durumda belge kontrolü size düşer.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvan Satış Yerlerinin Ruhsatlandırma ve Denetleme Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik (RG 24 Aralık 2011/28152; 19 Temmuz 2020/31190 değişikliği ile hayvan toplama ve satış merkezleri kapsama girdi) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224.htm

Alım öncesi muayene ve sözleşme

Deve alımında satıcı sayısı az olduğu için alıcı genellikle uzak bir yere gider. Yola çıkmadan önce hayvanın fotoğrafını, yaşını, cinsiyetini ve kayıt bilgisini yazılı isteyin; yerinde de hayvanı mutlaka görün. Hayvanı deve bakımı bilen biriyle birlikte muayene etmek, ilk alıcı için önemli bir güvencedir.

Sözleşmede şunlar yer almalıdır: hayvanın yaşı, cinsiyeti, kayıt numarası ya da işletme bilgisi, huy beyanı, ödeme şekli, teslim yeri ve tarihi, taşıma masrafını kimin karşılayacağı. Veteriner muayenesi sonucuna göre satıştan dönme koşulunu da yazın.

Taşıma için uygun aracı önceden bulun. Deve boyu uzun bir hayvandır; her kamyon ya da römork uygun olmaz. Yükleme rampasını ve bölmeyi hazırlayın, taşıma sırasında hayvanı sakinleştirecek deneyimli bir kişiyi yanınıza alın. Yolculuk süresini kısaltmak için güzergâhı ve molaları planlayın.

Teslim aldıktan sonra yeni bakım yerini hazır tutun: barınak, su, ot ve gezinme alanı. İlk günler hayvan gergin olabilir; ortama kademeli alışmasına izin verin.

Kaynak: T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Hayvanların Nakilleri Sırasında Refahı ve Korunması Yönetmeliği (RG 24 Aralık 2011/28152; geçiş süreleri ve sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111224-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm

Alım satımda kontrol listesi

İlanda cinsiyet, yaş, damızlık, besi ya da hobi amacı, huy, kayıt bilgisi, teslim yeri yazılmalıdır. Fiyatı satıcı belirler; etkileyen etkenler yaş, cinsiyet, kayıt, sağlık muayenesi, nakliye mesafesi ve satıcı sayısının azlığıdır. İletişim tarımart portalı içinden yürür.

Satın almadan önce hayvanı veteriner hekime muayene ettirin, ayak ve boyun yapısını, genel kondisyonunu ve huyunu yerinde görün. Deve bakımı konusunda deneyimli birinden destek almadan ilk alımınızı yapmayın.

Bu pazarda deve kesim amacıyla satılmaz; kurbanlık amaçlı satış ayrı bir pazar ve ayrı bir rehberdir. Aldığınız devenin bakımı, barınağı ve beslenmesi sizin yükümlülüğünüzdür.

Devenin yaşını belgeden ya da satıcının doğum kaydından öğrenin; kayıt yoksa yaşı tahmin etmek zor olur ve fiyat tartışması çıkar. Aynı sürüde birlikte büyümüş iki devenin ayrılması her ikisinde de huzursuzluk yaratabilir; tek hayvan alıyorsanız bu konuyu satıcıyla konuşun. Alım öncesinde komşularınıza ve belediyenize hayvan bakımı konusunda danışmak, yerleşim yerinde deve tutmanın ek koşullarını öğrenmenizi sağlar.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu (kabul 24 Haziran 2004; RG 1 Temmuz 2004/25509; sonraki değişiklikler okunmadı, güncel metin mevzuat.gov.tr) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2004/07/20040701.htm · T.C. Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı · Yurt İçinde Canlı Hayvan ve Hayvansal Ürünlerin Nakilleri Hakkında Yönetmelik (RG 17 Aralık 2011/28145; ilk metin, sonraki değişiklikler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2011/12/20111217-13.htm

Sık sorulan sorular