Petekli bal (hicri)

Petekli bal nedir? Tebliğdeki tanım

Petekli bal, balın süzülmeden, içinde depolandığı petekle birlikte satıldığı hâlidir. Köyde buna hicri ya da petek bal denir. Bal Tebliği (2020/7) madde 4 bunu tanımlar: petek gözlerinde yavru bulunmayan, balmumuyla kabartılmış temel petekli çerçevelere depolanan ve peteğin tamamı ya da büyük bölümü sırlanmış olarak satışa sunulan bal.

Tebliğ bir de "doğal petekli bal" tanımı yapar: temel petek kullanılmadan, standart kovanlarda arılar tarafından peteğiyle birlikte üretilen bal. Yani iki ayrı ürün vardır. Birinde arıya temel petek verilir, arı bu zemin üstüne gözleri örer. Ötekinde arı peteği baştan kendi örer.

Burada sektör açısından önemli nokta şudur: petekli balda ürünün kendisi petektir. Arıcı balı süzmez, peteği keser ya da çerçeveyi bütün hâlinde satar. Bu yüzden saflık iki kat önem kazanır. Bal da saf olmalıdır, petek de. Sektör kartları (karakovan ya da çerçeveli arıcı, butik alıcı, paketleyici, otel ve restoran, perakende) sayfanın altında ayrıca listelenir.

Petekli bal gıdadır; arı yan ürünü olarak da anılır, çünkü süzme balın yanında ayrı bir ürün olarak, farklı bir ambalajla ve farklı bir alıcı kitlesine satılır. Bu rehber petekli balı yalnız ürün ve mevzuat olarak anlatır; fayda ya da etki iddiası taşımaz.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği (md. 4, 23, 25 ve 31 okundu) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/aricilik-yonetmeligi-32554

Nasıl üretilir? Çerçeve, temel petek ve hasat

Petekli balın dayandığı zemin çerçevedir. Bal Tebliği çerçeveyi, arıların doğrudan petek yaptığı ya da içine temel petek yerleştirilen malzeme olarak tanımlar. Temel petekli çerçevede arıya hazır altıgen desenli mum levha verilir; arı gözleri bunun üstüne çeker, bal doldurur ve ağzını balmumuyla kapatır. Buna sırlama denir.

Tanıma göre petekli balda gözlerde yavru olmaz. Yani arıcı, yavrunun yetiştiği gözlerden değil, yalnızca bal depolanan gözlerden oluşan peteği hasat eder. Tebliğ bunu dolaylı olarak şöyle söyler: petek gözleri yavru içermez ve peteğin tamamı ya da büyük bölümü sırlıdır. Hangi çerçevenin yavru, hangisinin bal çerçevesi olduğunu ayırmak arıcının işidir; bunun teknik ayrıntısı için tebliğde hüküm okumadık, arıcılık örgütünüze ve il tarım ve orman müdürlüğüne danışın.

Hasat: Sırlı peteğin tamamı ya da büyük bölümü kapandığında çerçeve alınır. Peteğin süzülmeden satılması için ya çerçeve bütün hâlinde ambalajlanır ya da petek çerçeveden dikdörtgen dilimler hâlinde kesilip kaba konur. Kesim tekniği, kullanılan alet ve ambalajın ayrıntısı için resmî ya da hakemli bir kaynak bulamadık; bu bölüm yalnızca tebliğin ürün tanımını anlatır.

Doğal petek: Temel petek kullanılmadan üretilen petekli bal da vardır. Karakovan geleneğinde arı peteği kendi örer. Tebliğ bu ürünü "doğal petekli bal" olarak ayırmıştır. Etiketlemede ve satışta iki ürünü karıştırmamak gerekir.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği (md. 4, 23, 25 ve 31 okundu) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/aricilik-yonetmeligi-32554

Kalite ölçütleri: sırlanma ve temel petek şartı

Petekli balda en açık ölçüt sırlanmadır. Bal Tebliği madde 5 şunu der: petekli ballarda peteğin en az yüzde 80'inin sırlanmış olması gerekir. Sırlı göz, arının balı olgunlaştırdıktan sonra balmumu kapakla kapattığı gözdür. Alıcı peteği gözle kontrol edebilir; kapaksız, açık ve taşan gözler çoğunlukta ise ürün tanıma uymaz.

İkinci ölçüt temel peteğin saflığıdır. Aynı madde, temel petekte balmumunun doğal yapısında bulunmayan parafin, serezin, iç yağı ve reçinenin kullanılamayacağını yazar; başka organik ve inorganik katkılar da yasaktır. Tebliğ ayrıca, bir gram petekte Amerikan yavru çürüklüğü etkeninin ve Nosema sporlarının bulunmamasını ister. Bunların laboratuvarda belirlenebildiğini, gözle anlaşılamayacağını unutmayın.

Üçüncü ölçüt yavrusuzluktur: tanım gereği gözlerde yavru olmaz. Peteği keserken ya da alırken içinde yavru izi, koyu eski petek bölgesi ya da kirli alan görürseniz o dilimi petekli bal olarak satmayın.

Pratik ölçütler (tebliğ dışı alıcı beklentisi): petek temiz ve bütün, kenarlar düzgün kesilmiş, bal akmıyor ya da ambalajda birikmiyor, balda fermantasyon kokusu yok, kristalleşme doğal bir durum olarak kabul edilir ve ambalajda açıklanır. Bu pratik ölçütler resmî bir hüküm değil, satıcının kendi güvenilirliğini koruma yoludur.

• Peteğin en az yüzde 80'i sırlı (Bal Tebliği md. 5).
• Gözlerde yavru yok (Bal Tebliği md. 4 tanımı).
• Temel petekte parafin, serezin, iç yağı, reçine yok (md. 5).
• Çerçeveli satışta üzerinde arıcının işletme numarası yazılı (md. 13).
• Temiz, bütün, kirsiz petek; ambalajda sızıntı yok.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · Memurlar.net (Anadolu Ajansı haberi, 23 Nisan 2026) · Uygunsuz balın piyasaya girişi engellenecek (bal tebliği değişiklik taslağı, temel petek) · https://www.memurlar.net/haber/1165385/uygunsuz-balin-piyasaya-girisi-engellenecek.html

Kim alır, ne için kullanılır?

Petekli balın alıcısı süzme balın alıcısından farklıdır. Sektör kartları sayfanın altındadır; burada bağlamı veriyoruz. Hiçbir kullanım için sağlık, bakım ya da fayda iddiasında bulunmuyoruz.

Perakende ve butik satış: Petekli bal, vitrinde süzme baldan ayrı bir ürün olarak durur. Alıcı peteği görür ve ürünün süzülmediğini bilir. Bu yüzden butik bal dükkanları, hediyelik ürün satanlar ve yöresel ürün satıcıları ürünü ayrı bir kalem olarak alır.

Otel, pansiyon ve restoran: Kahvaltı sofralarında petekli bal sunumu yapılır. Alıcı, kapalı ve temiz ambalajda gelen peteği ister; kesim şekli ve dilim boyutu sunum için önemlidir.

Peynir tabağı ve gurme mutfak: Bazı işletmeler peteği peynirle birlikte tabakta sunar. Bu bir kullanım biçimidir; ürüne fayda iddiası getirmez.

Paketleyici ve dönüştürücüler: Peteği dikdörtgen kaba dizen ya da başka ürünlerle birleştiren işletmeler vardır. Bu işletmeler gıda işletmesi olarak kayıtlı olmalıdır; ürünün gıda mevzuatına uyumu paketleyiciye aittir.

Üretici açısından: Arıcı hem süzme hem petekli bal üretebilir. İşletme numarası ve üretim beyanı Arıcılık Yönetmeliği çerçevesinde tutulur; çerçeveli satışta işletme numarası çerçevenin üzerine yazılır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği (md. 4, 23, 25 ve 31 okundu) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/aricilik-yonetmeligi-32554

Mevzuat: bal tebliği, etiket ve arıcılık kaydı

Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (2020/7): 22 Nisan 2020 tarihli ve 31107 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Madde 4 petekli bal ve doğal petekli bal tanımlarını, madde 5 yüzde 80 sırlanma ve temel petek saflığı şartını verir. Tebliğ 2023/37 sayılı tebliğle değiştirilmiştir; değişikliğin metnini okumadık. Güncel şartları il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin.

Etiket: Tebliğ madde 13, etikette "1 yaşından küçük bebeklere bal yedirilmemelidir" ifadesinin yer almasını ister. Çerçeveli balda net miktara çerçeve ağırlığı dahil değildir; çerçevelerin üzerine arıcının işletme numarası yazılır. Etiketin diğer zorunlu kalemleri için genel gıda etiketleme mevzuatına bakın.

Arıcılık kaydı: Arıcılık Yönetmeliği (RG 23.5.2024/32554) arıcıların işletmelerini ve kolonilerini kayıt altına aldırmasını, ürettikleri arı ürünlerinin üretim verilerini beyan etmesini (md. 23) ve il müdürlüklerinin bal ve diğer arı ürünlerinin mevzuata uygun üretimini denetlemesini (md. 31) düzenler.

Temel petek düzenlemesi: Nisan 2026 haberine göre Bakanlık, bal tebliğinde temel petek için teknik kriterler getirecek bir değişiklik taslağını görüşe açmıştır. Taslağın kendisini okumadık, yürürlük durumunu teyit etmedik.

Okunamayanlar: Tebliğin Ek-1 ve Ek-2 kısımları ayrı dosyada olduğundan okunamadı; bal bileşim ölçütleri (nem, hidroksimetilfurfural, diyastaz vb.) bu rehbere alınmadı. Petekli balın süzme balla aynı bileşim ölçütlerine tabi olup olmadığını il müdürlüğünden sorun.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği (md. 4, 23, 25 ve 31 okundu) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/aricilik-yonetmeligi-32554 · Memurlar.net (Anadolu Ajansı haberi, 23 Nisan 2026) · Uygunsuz balın piyasaya girişi engellenecek (bal tebliği değişiklik taslağı, temel petek) · https://www.memurlar.net/haber/1165385/uygunsuz-balin-piyasaya-girisi-engellenecek.html

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler balın çiçek kaynağı ve yöresi, sırlanma oranı, peteğin temizliği ve bütünlüğü, çerçeveli ya da dilimli ambalaj, parti büyüklüğü, doğal petek ya da temel petekli olması, işletme numarası ve etiketin eksiksizliği, nakliye mesafesi ve mevsimdir.

Nakliye: Petek kırılgandır ve ısıda yumuşar. Dilimli petek kapalı kapta, düz ve sarsıntısız taşınır; yaz aylarında kapalı sıcak araçta ve doğrudan güneşte bırakılmaz. Çerçeveli petek çerçeveden oynamayacak şekilde sabitlenir.

Depolama: Serin, kuru, kokusuz ve güneşten uzak yerde, kapalı ambalajda. Saklama süresi ve son kullanma bilgisi için etiket ve gıda mevzuatı geçerlidir; süreyi okunabilir bir kaynak bulamadığımız için biz yazmıyoruz.

Teslimde ne istenir: parti miktarı, sırlanma durumu, kaynak bildirimi, arıcının işletme numarası, etiket ve gerekirse analiz raporu. Temel petek kullanıldıysa temel petekte yabancı madde bulunmadığına dair üretici belgesi.

İlan verirken doğal petek mi temel petekli mi olduğunu, ambalaj biçimini (dilim, çerçeve), miktarı, hasat dönemini ve yöreyi, işletme numarasını ve teslim yerini yazın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: Tarım ve Orman Bakanlığı · Türk Gıda Kodeksi Bal Tebliği (Tebliğ No: 2020/7, RG 22 Nisan 2020 / 31107; md. 4, 5 ve 13 okundu, ekler okunmadı) · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2020/04/20200422%2D13.htm · T.C. Resmî Gazete · 23 Mayıs 2024 tarihli ve 32554 sayılı sayı · Arıcılık Yönetmeliği (md. 4, 23, 25 ve 31 okundu) · https://www.lexpera.com.tr/resmi-gazete/metin/aricilik-yonetmeligi-32554

Sık sorulan sorular