Fındık Yaprağı

Fındık yaprağı nedir, nereden çıkar?

Fındık, kışın yaprağını döken bir çalı ya da ağaççıktır. Bakanlığın fındık el kitabına göre fidan dikimi yaprak dökümünden itibaren aralık sonuna kadar yapılır; yani yaprak dökümü, bahçenin yıllık takviminde belirgin bir dönüm noktasıdır. Sonbaharda dökülen yaprak bahçede yığınlar oluşturur; yaz boyunca ise budama, sürgün temizliği ve yeşil budama yaprak çıkarır.

Yaprak kitlesinin üç kaynağı vardır: sonbahar yaprak dökümü, yaz-ilkbahar yeşil budamasından kalan dallı yaprak ve harman dönemi sonrası bahçe temizliği. Her biri farklı kalite taşır. Sonbahar yaprağı kuru ve ağaçtan yere düşmüştür; yaz yaprağı taze ve yeşildir ama yaşlı sürgün ve dal da içerir.

Yaprağın değeri, ne işe kullanılacağına ve yapraktaki hastalığa bağlıdır. Hastalıksız yaprak kompost, örtü ya da hayvan yemi için alıcı bulur; küllemeli ya da lekeli yaprak başka bahçeye hastalık taşıyabileceği için ayrı ele alınır. Bu sayfa hastalıklı yaprağın nasıl ayrılacağını ayrı bir bölümde açıklar.

Üretici, toplayıcı, dönüştürücü, kullanıcı ve lojistik kartları sayfanın altında ayrıca listelenir; burada bağlamı veriyoruz. Fındığın kendi pazarı ayrı pazar sayfalarındadır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Hastalıklı yaprak nasıl ayrılır?

Bakanlığın fındık el kitabı yaprakta görülen başlıca hastalıkları anlatır. Bunları tanımak, hangi yaprağın temiz satılabileceğini ve hangisinin imha edilmesi gerektiğini ayırmak için gerekir.

Külleme: Yaprakların genellikle alt yüzeyinde gelişme sezonunun ortasından sonuna doğru beyaz renkli koloniler görülür. Başlangıçta küçük (3-6 milimetre) ve tozlu beyaz olan koloniler sonunda yaprağın tamamını sarar; yaprak yeşil rengini ve parlaklığını kaybeder, mat olur. Sonra yapraklar kahverengileşir, gevrekleşir ve kıvrılır; bu yapraklar vaktinden önce dökülür. El kitabı külleme için dökülen yaprakların yok edilmesini kültürel önlem olarak sayar.

Bakteriyel yanıklık: Yaprak üzerinde yuvarlak ya da düzensiz leke olarak görülür; bakteri bitkiden bitkiye yağmur, rüzgâr ve budama aletleriyle yayılır. El kitabı enfekteli dalların kesilip imha edilmesini, budama artıklarının bahçeden uzaklaştırılıp imha edilmesini ve aletlerin ocaklar arasında dezenfekte edilmesini ister.

Bu bilgilerin pratik sonucu şudur: yaprak satışında hastalık belirtisi olan yaprak başka bahçeye gitmemeli. Alıcıya "bu yaprak hastalıksız bahçeden" demek için bahçenin durumunu bilmek, mümkünse il tarım ve orman müdürlüğünün teknik görüşünü almak gerekir. Hastalık için ilaç ya da doz yazmıyoruz; ilaçlama ve ruhsatlı ürün seçimi il müdürlüğünün ve ziraat mühendisinin işidir.

İlaç kalıntısı: İlaçlı bahçeden toplanan yaprak, yem ya da yenilebilir kullanım için uygun olmayabilir. Hangi ilaçların ne zaman kullanıldığı kayıt altında olmalı ve alıcıya sorulduğunda gösterilebilmelidir. Bekleme süresini ve bahçedeki uygulama kaydını ziraat mühendisinden teyit edin.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Kalite ölçütleri ve toplama

Yaprak için resmî bir kalite standardı bulamadık; yaprağın kimyasal bileşimi ve tanen düzeyi için de okuduğumuz bir kaynak yok. Bu yüzden bir değer yazmıyoruz; alıcı hangi analizi isterse laboratuvardan yaptırın.

Sonbahar yaprağı kuru ve yere düşmüş yapraktır. Taze yaprağı yazın dal ucundan toplamak seçici bir işidir. Toplama sırasında yabancı maddeyi (dal, taş, plastik, ip) ayıklamak ve yaprağı ıslak toplamamak gerekir; ıslak yaprak çuvalda ısınır ve küflenir.

Fındık Araştırma Enstitüsü'nün tanıtım sayfasına göre enstitüye 1982'de yaprak ve toprak analiz laboratuvarı dahil edilmiş ve o günden bu yana bölge üreticilerine gübre tavsiyesi verilmektedir. Bu laboratuvar fındık yaprağının besin düzeyini bahçe yönetimi için ölçer; satış amaçlı bileşim analizi bir hizmet olarak sunuluyor mu bilmiyoruz, enstitüden sorun.

• Hastalıksız: külleme beyazlığı, leke, kıvrılma ve kahverengileşme yok.
• Temiz: dal, taş, plastik ve toprak karışmamış.
• Kuru ve küfsüz; ıslak toplanmamış.
• İlaç uygulaması kayıtlı ve bekleme süresi tamamlanmış (yem ve gıda kullanımı için).
• Tek bahçe ya da tek parti; kaynağı bilinen.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf · T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Fındık Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü · Tanıtım (yaprak ve toprak analiz laboratuvarı, 1982) · https://arastirma.tarimorman.gov.tr/findik/Menu/8/Tanitim

Kim alır, ne için kullanılır?

Kompost ve örtü: Hastalıksız yaprak, yeşil atıkla karıştırılarak kompost yapılabilir ya da bahçe örtüsü olarak serilebilir. YÖK Açık Bilim'deki bir tez, fındık zurufu kompostunun toprakların ve fındık yapraklarının besin düzeyleri üzerine etkisini iki bahçede incelemiş; özete göre kompost, kumlu-tın bünyeli toprakta pH ve değişebilir kalsiyumu sınırlı artırmış, killi-tın toprakta azaltmıştır. Bu çalışma yaprağın kendisini kompost yapma değil, zuruf kompostunun yapraktaki besin düzeyini inceler; yaprağın kompost değeri için ayrı bir kaynak okuyamadık.

Hayvan yemi katkısı: 2019 tarihli bir uluslararası dergi makalesi, koyunlarda alfalfa ile karıştırılıp peletlenmiş fındık yaprağı denemesini anlatır: kontrol, yüzde 30 ve yüzde 60 fındık yaprağı içeren pelet; peletler günlük rasyonun yüzde 80'ini oluşturmuştur. Makalenin kaydı yaprakları tanen bakımından zengin olarak tanımlar. Bu bir bilimsel deneme düzeneğidir; tarlada ya da ahırda "şu kadar verin" demiyoruz. Oranı ve hayvan türünü veteriner hekim ya da zootekni uzmanı belirler.

Geleneksel ve bitkisel ürünler: Aktar ve bitkisel ürün sektörü kurutulmuş yaprak ister; sektör kartlarında bu işte temiz toplama ve düşük ısıda kurutma ölçüt olarak geçer. Bu kullanımda sağlık ya da tedavi iddiasında bulunmuyoruz; böyle iddialı bir satış mevzuata aykırı olabilir. Gıda ya da bitkisel ürün olarak satış ayrı bir mevzuata bağlıdır; biz okumadık, il müdürlüğüne sorun.

Yemekçi ve sarma sektörü: Bazı yöresel mutfaklarda taze, genç yaprak sarma ve dolma için istenir. Kaynak okuyamadık; alıcı şartnamesi belirleyicidir ve hastalıksız, ilaçsız toplama şarttır.

Kaynak: YÖK Açık Bilim · Fındık zurufu kompostunun toprakların ve fındık bitkisi yapraklarının besin maddesi içerikleri üzerine etkisi (tez) · yalnız arama özeti okundu, adres doğrulanmadı · Journal of Animal Science, 97(11), 2019, s. 4496-4502 · Effect of supplementation of pelleted hazel (Corylus avellana) leaves on blood antioxidant activity, cellular immune response, and heart beat parameters in sheep · https://www.ilri.org/knowledge/publications/effect-supplementation-pelleted-hazel-corylus-avellana-leaves-blood

Mevzuat: yaprak atık mı, ürün mü?

Fındık yaprağına özgü ayrı bir yönetmelik bulamadık. Hukuki durumu kullanımına göre değişir.

Atık: Atık Yönetimi Yönetmeliği'ne göre elinde bulunduran tarafından çevreye atılan ya da atılması zorunlu olan her madde atıktır. Yaprağı dere yatağına ya da başka bir arazinin kenarına yığmak, hastalıklı yaprağı bahçede bırakmak ya da kontrolsüz yakmak çevre ve bitki sağlığı bakımından sorun olabilir; il müdürlüklerine danışın.

Kompost ve gübre: Kompost Tebliği, kompost tesislerini ve ürün kriterlerini düzenler; 2020 değişikliği ürünün kullanım ve piyasaya arzında gübre yönetmeliğinin kriterlerini bağlar. Gübre yönetmeliği organik gübreyi bitkisel ve hayvansal kökenli atık ve artıklardan elde edilen ürünler olarak tanımlar ve piyasaya arz için üretim izni, lisans ve ürün başına tescil ister.

Yem: Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik, yem maddesini hayvanların ağızdan beslenmesi için kullanılan bitkisel ya da hayvansal kökenli ürünler olarak tanımlar. Yem maddeleri kataloğunda yer almayan bir madde ilk kez piyasaya sunulacaksa Bakanlığa bildirim ve izin gerekir. Fındık yaprağının katalogda olup olmadığını okuyamadık; teyit edilir.

Devlet ormanından alınan yaprak: Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik orman ürününü Devlet ormanlarındaki ağaçlar ve bunlardan elde edilen ürünler ile ormanlardan elde edilen bütün odun dışı ürünler olarak tanımlar. Yabani fındıktan yaprak toplayacaksanız orman işletme müdürlüğüne danışın.

Kaynak: T.C. Resmî Gazete · 2 Nisan 2015 tarihli ve 29314 sayılı sayı · Atık Yönetimi Yönetmeliği · https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/04/20150402-2.htm · T.C. Resmî Gazete · 30 Eylül 2020 tarihli ve 31260 sayılı sayı · Kompost Tebliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Tebliğ (ana metin: 5 Mart 2015, 29286) · https://alomaliye.com/2020/09/30/kompost-tebliginde-degisiklik-30-09-2020/ · T.C. Resmî Gazete · 23 Şubat 2018 tarihli ve 30341 sayılı sayı · Tarımda Kullanılan Organik, Mineral ve Mikrobiyal Kaynaklı Gübrelere Dair Yönetmelik · https://www.lexpera.com.tr/mevzuat/yonetmelikler/tarimda-kullanilan-organik-mineral-ve-mikrobiyal-kaynakli-gubrelere-dair-yonetmelik-1 · T.C. Resmî Gazete · 27 Aralık 2011 tarihli ve 28155 sayılı sayı · Yemlerin Piyasaya Arzı ve Kullanımı Hakkında Yönetmelik (2013, 2022 ve 2025 değişiklikleriyle) · https://www.alomaliye.com/2011/12/27/yemlerin-piyasaya-arzi-ve-kullanimi-hakkinda-yonetmelik/ · T.C. Resmî Gazete · 25 Haziran 2021 tarihli ve 31522 sayılı sayı · Orman Ürünlerinin Satış Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik · https://www.alomaliye.com/2021/06/25/orman-urunlerinin-satis-usul-ve-esaslari/

Alım-satım, nakliye ve depolama

Fiyat satıcıda belirlenir; tarımart fiyat vermez. Fiyatı belirleyen başlıca etkenler yaprağın hastalıksız ve temiz olması, kuru ya da taze olması, kullanım amacı, parti büyüklüğü, toplama emeği, nakliye mesafesi ve mevsimdir. Sonbahar dökümü kısa bir dönemde yoğunlaştığı için toplama işi o dönemde aniden artar.

Nakliye: Kuru yaprak hafif ve hacimlidir; çuval ya da balya kullanın, kapalı kasa ya da branda şarttır. Taze yaprak ezilmeden ve ısınmadan taşınmalıdır; soğuk zincir gerekebilir, ayrıntıyı alıcı ile belirleyin.

Depolama: Kuru yaprak havadar, kapalı ve zeminden yalıtılmış yerde tutulur; nem küflenmeyi getirir.

İlan verirken miktar (çuval ya da kilogram), kuru mu taze mi olduğu, hangi aydan toplandığı, hastalık ve ilaç durumu, teslim yeri yazılsın. İletişim tarımart portalı içinden yapılır.

Kaynak: T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı · Üretici Bilgi Köşesi · Fındık (el kitabı) · https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/Uretici_Bilgi_Kosesi/Dokumanlar/findik.pdf

Sık sorulan sorular